de alve stêden – 5: leeuwarden en dokkum

Gisteren waren we in Harlingen en die stad leeft van de Wadden. Mag en mocht er altijd graag zijn. Nee niet in Harlingen maar op het Wad. Inmiddels een Unesco Werelderfgoed van 10.000 vierkante kilometers. Hierdoor is het Waddengebied het grootste aaneengesloten wetland op aarde. Voor de sfeer een paar zeilfoto's uit 2002.

Ben een paar dagen geleden begonnen met het verhaal over het IJsselmeer en zijn voorganger de Zuiderzee, dat ook nog niet zo heel erg oud was toen het afgedamd werd van de Noordzee. De IJssel is nog maar 1500 jaar jong. In de vorige eeuw is aangetoond dat de IJssel pas in de vroege middeleeuwen (tussen 400 en 700) op natuurlijke wijze is ontstaan. Het water wat er wel stroomde ging door de Oude IJssel, de Berkel, de Vecht en de Schipbeek, maar geleerden zijn het er niet over eens welke richting deze riviertjes en beekjes volgden. Dan hebben de Romeinen aan het begin van onze jaartelling nog een kanaal (het kunnen er ook meer geweest zijn) gegraven van de Rijn naar het Flevomeer (de voorloper van de Zuiderzee en dus van het IJsselmeer). Dit kanaal was de Drususgracht. De exacte ligging van dit watertje is ook onbekend. Kortom: water genoeg en op een gegeven moment ergens tussen 400 en 700, waarschijnlijk na een winter met extra hoge waterstanden, ging een deel van het water van de Rijn uit zichzelf naar het noorden stromen. De stroomrichting van de riviertjes die de Rijn als uitweg hadden gekozen keerde om en sindsdien hebben we de IJssel. Simpel toch?

maandag 10 juli: @ leeuwarden

Camperplaats Leeuwarden, aan de Zwemmer. Adverteren met “alle gewenste faciliteiten”, klopt helemaal zolang je een toilet en een douche niet als gewenst beschouwt, want die zijn er niet. Code Campercontact 54.330. We betaalden € 17,30 per nacht (€ 9,00 stageld, € 5,00 stroom en 2 x € 1,65 boevenbelasting. Enkele camperplaatsen aan het water en contant betalen of via de app Camperpay (installeren en betalen was een makkie, alleen nu weer een nieuwe app op de telefoon). We blijven hier twee nachten staan. Reken even met me mee: is ongeveer een kwart van wat je in Franeker op Bloemketermp moet betalen. 

Vandaag twee Friese steden: de grootste en de noordelijkste. Laten we met de grootste tevens de hoofdstad van Fryslân) Leeuwarden of Ljouwert beginnen. Ooit was er in dit gebied de Middelzee en woonden er mensen op een drietal terpen: Oldehove, Nijehove en Hoek. De bewoners hielden zich bezig met landbouw, visserij en scheepsvaart. Leeuwarden lag gunstig aan zee en onderhield handelscontacten met andere handelsplaatsen zoals Lübeck en met de Oostzeelanden. Bijgaand kaartje (1580) laat de drie delen zien die in 1435 samen Leeuwarden vormden. Oud-Leeuwarden is Nijenhove, volgens een oorkonde al in 1285 een stad. De Middelzee slibde in de dertiende eeuw dicht en werd ingepolderd, waardoor Leeuwarden geen haven meer had en de handel zich concentreerde op die nabije omgeving.

Rond 1500 was er veel gedonder in Friesland: na 250 jaar zelfbestuur werd Friesland in 1498 onderworpen aan Albrecht van Saksen en in Leeuwarden zetelde vanaf toen het Hof van Friesland. Gisteren kwamen we op de fiets door Arum, waar Grutte Pier de Arumer Zwarte Hoop heeft opgericht, een clubje dat vocht voor onafhankelijkheid. Grutte Pier is zo belangrijk voor de geschiedenis van Friesland geweest dat hij is opgenomen in de Canon van Friesland. Ik volsta met een bord dat bij het standbeeld van deze man stond. Als je op het plaatje klikt, wordt de tekst leesbaar.

En het fonteintje dan? VisitFriesland: “'Love’ bestaat uit twee 7 meter hoge, witte sculpturen van een jongen en een meisje. Ze lijken elkaar aan te kijken, maar hun ogen zijn gesloten. De gezichtsuitdrukking van de kinderen is sereen. Om hen heen hangt een 2 meter hoge mistwolk waar we in rond kunnen dwalen. ‘Ze dromen’, zegt Plensa; ‘voor kinderen is de toekomst een droom vol beloftes.’ De Spaanse kunstenaar kreeg zijn inspiratie voor de mistfontein toen hij ’s morgens vroeg de nevel boven de Friese velden zag. ‘In Friesland’, zei hij, ‘komt het water uit de grond'. Jaume Plensa (1955) geniet wereldwijd grote faam met zijn metershoge sculpturen van voornamelijk vrouwenhoofden. Ze bieden een bijna meditatieve aanblik. [….] De fontein ‘Love’ die Plensa ontwierp voor het vernieuwde stationsgebied van Leeuwarden, geeft grote allure aan de entree van de stad en vormt een uitnodigend rustpunt”.

En dan de meest noordelijke stad van Nederland: Dokkum. “In 754 werd Bonifatius bij Dokkum vermoord”, leerden we vroeger op de lagere school. Of Bonifatius ooit in Dokkum geweest is is tegenwoordig de vraag die veel geschiedkundigen moeilijk kunnen beantwoorden. Als geleerden het al niet eens zijn ga ik me er niet mee bemoeien.

In 1298 kreeg Dokkum na Stavoren, Harlingen en IJlst als vierde stad van Friesland stadsrechten en in de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje was Dokkum een belangrijke pion in de strijd. In vroegere jaren lag de stad in open verbinding met de zee, het Dokkumergrootdiep. In 1597 vestigde de Friese Admiraliteit zich in Dokkum. Van hieruit werden allerlei zaken voor de beveiliging van de handelsvaart en oorlogsvoering met Spanje op zee geregeld. Dokkum was van groot strategisch belang, vandaar de aanleg van de stadswallen in de jaren 1581-1582 bekend als de Bolwerken. In de negentiende eeuw ontstond een toenemend ruimtegebrek in Dokkum. Binnen het schootsveld van de kanonnen op de bolwerken mocht namelijk niet gebouwd worden. Alle nieuwbouw werd in de binnenstad gepropt, wat leidde tot het verlies van vele oude historische gebouwen. De afbeelding hiernaast laat Dokkum in 1649 zien. Het betreft een stadskaart uit de atlas samengesteld door Frederick de Wit, een bekend cartograaf. Even voor de duidelijkheid: het noorden ligt links op deze oude kaart. 

En het fonteintje van Dokkum? VisitFriesland: “De IJsfontein is een speelbal van de elementen en geen dag hetzelfde. IJs tekent patronen op de koperen huid van de sculptuur. De mate waarin de fontein ijslagen vormt of niet, is afhankelijk van de zon, luchtvochtigheid, temperatuur, wind en neerslag. Energie voor de IJsfontein wordt opgewekt door zonnepanelen. Rondom staan bomen die rood kleuren in het najaar. Ze verwijzen naar Bonifatius en zijn volgelingen die in Dokkum zijn vermoord. Voor optimale schaduwwerking is bij de sculptuur gebruik gemaakt van de wetmatige rangschikking van bladeren rond een middelpunt. Het resultaat van meer dan 100 miljoen jaar evolutie in de plantenwereld”. Kunstenares: Birthe Leemeijer (1972). Toen ik W vertelde over de roodkleurende esdoorns, wees ze me op de Japanse esdoorn die bij ons in de tuin staat. Het verhaal over het bloed waar die esdoorn naar verwijst zal ik je besparen.

Op de terugweg (vrijwel geheel langs de Dokkumer Ee, een oude trekvaart, kwamen we langs het legendarische bruggetje van Bartlehiem. De Elfstedenbrug stond tijdens de laatste Elfstedentocht helemaal volgepropt met feestvierende toeschouwers, dweilorkesten en TV-ploegen: voor één dag het centrum van de wereld. 

Terug in Leeuwarden hadden we nog tijd over, daarom een kunstwandelroute gefietst (had mijn stokken niet bij me). Dit jaar is het precies 125 jaar geleden dat één van de beroemdste inwoners van Leeuwarden werd geboren: Maurits Cornelis Escher. Om dit te vieren wordt in de stad wordt op verschillende manieren stilgestaan bij dit jubileum, onder meer met eenroute langs zeven 3D-kunstwerken die op straat getekend zijn. Iets soortgelijks hadden we een paar jaar geleden in Doetinchem ook. Ga echt niet vertellen wat het allemaal voor moet stellen. Wil je meer weten: klikkerdeklik.

Een mooie dag. Heel ander weer dan de afgelopen dagen: de hitte is uit de lucht. Met 24 graden maximaal en een pittige wind uit de westelijke hoek was het goed toeven in het Friese land. En morgen? Morgen is er weer een dag. We moeten nog twee steden: IJlst en Sneek. Denk dat we morgen in de buurt van Irnsum onze camper parkeren en van daaruit de laatste fonteintjes gaan befietsen.

Nog één plaatje, speciaal voor C te L en M te L.

de alve stêden – 4: franeker, bolsward en harlingen

Kreeg nogal wat reacties op mijn blog van vrijdag over Rang. Een paar volgers wisten me te vertellen dat ik eigenlijk te vroeg was met Rang. Rang hoort namelijk thuis bij Sneek (snoepfabrikant Tonnema) en Sneek hebben we nog niet bezocht. Rang kwam in 1949 op de markt, naast KING (Kwaliteit In Niets Geëvenaard), het bekende pepermuntje. Even nagezocht: Rang bestaat nog steeds, tegenwoordig zijn de huidige smaken in rolverpakking “Fruitzuurtjes” en “Menthol”. Werden de snoepjes in de rol vroeger individueel verpakt, tegenwoordig schijnt dat door verbetering in de productietechniek niet meer nodig te zijn. 

KING is ook al zoiets: de geschiedenis van KING begint in 1902 wanneer een kleine bakkerij in Sneek (de bakkerij van familie De Vries) pepermunt maakt. Pepermunt was toen al eeuwen bekend, maar De Vries maakte er echt werk van. De bedrijfsnaam Tonnema komt van de kapitaalverstrekker Gerrit Tonnema, een plaatselijke kruidenier die De Vries in staat stelde zich op te werken van meesterknecht bij de Friesche Suikerwerk en Pepermuntfabriek (plaatselijk bekend als de “klontjesfabriek”. Ga er nu maar even voor zitten: eind jaren tachtig van de vorige eeuw werd het merk samen met Droste gekocht door Van Nelle. Dat werd op hun beurt overgenomen door Douwe Egberts (op dat moment onderdeel van SaraLee). In 1991 werd het merk wederom verkocht samen met Droste aan CSM (Centrale Suiker Maatschappij) die op dat moment ook al De Ruijter en Honig hadden overgenomen. Daar werd het merk ondergebracht bij RedBandVenco in Breda in de productgroep Rollen en Drop. Het merk is sinds 2012 eigendom van snoepmultinational Cloetta dat toen fuseerde met het van oorsprong Nederlandse Leaf International (Bron: Wikipedia). Vraag me niet wat je met al die informatie moet, gewoon vergeten denk ik. Heb het alleen opgenomen om te laten zien hoe het bij de grote jongens toegaat. En neem van mij aan: elke keer blijft er wel een Rangetje aan de strijkstok hangen, want plakken doen ze wel die snoepjes.

zondag 9 juli: @ leeuwarden

Vóór twaalf uur de CP in Stavoren moeten verlaten en pas ná 13:00 in Franeker op de camping kunnen inchecken en iets meer dan een half uur rijden. Hou je tijd over! Kun je zeggen: dan ga je boodschappen doen, maar gisteren al een dubbele portie in huis gehaald bij de Coöp. Maar natuurlijk hebben we daar een oplossing voor gevonden. Niks nie de geplande camping in Franeker, camping Bloemketerp. Heb er een paar jaar geleden tijdens de naweeën van corona (of waren het de hoogtijden?) gestaan. In mijn eentje, want W wilde niet mee naar het museum van Eise Eisinga. Is niet zo'n ding voor haar: twee minuten binnen, constateren dat het allemaal werkt en klaar! Tandwieltjes die precies in elkaar passen zijn niet echt aan haar besteed. Herinner me nog het benauwde mondkapje dat gedurende het hele museumbezoek neus en mond moest bedekken. (Her)lees eventueel: https://berrynales.blogspot.com/2020/10/de-laatste-ronde-2-franeker.html. We hebben de bus op een grote parkeerplaats net buiten Franeker gedropt en van daaruit ons rondje gedaan. Drie steden stonden er vandaag op het programma: Franeker, Bolsward en Harlingen.

Nog een reden om het elders te zoeken. Vandaag is bij Bloemketerp de ACSI-periode afgelopen, dus niks meer camperen voor een paar tientjes. Van nevenstaand bedrag (voor één nacht!) word je toch niet echt vrolijk? Kwam overigens bij de voorbereiding van de dag een ontzettend mooi stukje Fries tegen, wat ik je niet wil weerhouden: “Piet Homminga fan Rekreaasjepark Bloemketerp yn Frjentsjer hat wol ynteresse foar it oerdekte swimbad Blomketerp mar dan moat der wol in oar bad mei in oare eksploitaasje komme. Woansdei waard bekend dat de gemeente it bad ferkeapje wol om sa 350.000 euro te besparjen op de begrutting. Frjentsjerteradiel wol de kommende fjouwer jier twa miljoen euro besunigje. Mocht it swimbad net ferkocht wurde dan is de kâns grut dat it slute moat.” Voor de volledigheid: sinds juli 2011 is de Stichting Exploitatie Zwembad Bloemketerp eigenaar van het zwembad in Franeker, net zo'n constructie als zwembad Meekenesch in Lichtenvoorde.

Franeker: wij komen eigenlijk alleen voor het fonteintje. De bevlogen geschiedenis van Franeker is misschien wel interessant maar een beetje uitwisselbaar met andere Friese steden. Alhoewel: Franeker had een universiteit en een paar astronomen. Eise Eisinga is al genoemd. Blijft over Jan Hendrik Oort, hij leefde een ietsie pietsie later dan Eise: Eise 1744 – 1828 , Jan Hendrik 1900 – 1992. Ik kende Oort helemaal niet. Vreemd, want hij staat bekend als de wereldberoemde in Franeker geboren astronoom die het verhaal vertelde dat rondom ons zonnestelsel een “wolk” van komeetachtige objecten beweegt. Reden genoeg om inspiratiebron voor een een fontein te zijn. VisitFriesland: “De fontein is ontworpen als een reeks watervallen die vanuit een schaal langs een verticale ketting van nachtkleurige parels in het bassin stromen. Eén van de parels is zilverkleurig, als de kleur van de maan, een ander is verguld, de kleur van de zon. 'De Oortwolk' zelf is een nevel van fijne druppetjes die vanuit een goudkleurig gaaswerk in de schaal vallen”. Kunstenaar: Jean-Michel Othoniel.

Even goed gekeken waar de wind vandaan kwam. Belangrijk in dit vlakke land. Windtechnisch gezien (noordwest, later draaiend naar zuidwest) was Bolsward (Boalsert) als tweede stad een uitstekende keus. Je kunt merken dat we over de helft zijn: het wordt een beetje gewoon. Weer zo'n stad waar historie en architectuur een hoofdrol spelen. Weer zo'n stad met een rijke geschiedenis en weer een stad waar de Elfstedentochtrijders een stempeltje moeten halen. Leuk, maar we beperken ons deze keer tot het fonteintje. Een vleermuis deze keer. VisitFriesland: “Vleermuizen zijn intrigerende, nuttige dieren die met hun jacht op insecten cruciaal zijn in het ecologisch systeem. De vleermuis staat in de Aziatische cultuur symbool voor rijkdom, geluk en een gezegende ouderdom. Bij ons symboliseert hij zowel duistere krachten als een positieve, reddende kracht. Denk aan Batman, of aan de gevels van de grote kathedralen waar hij, in de vorm van waterspuwers, de demonen op afstand houdt. Dat past prachtig bij de afgebrande Broerekerk. De trap op de rug nodigt de bezoeker uit om de vleermuis symbolisch te overwinnen. En… om zichzelf te overstijgen.” Kunstenaar: Johan Creten. Nou vooruit: het raadhuis kan er ook nog wel even bij.

Tenslotte op naar Harlingen. Ken Harlingen vooral van de afvaarten naar Terschelling en Vlieland, rederij Doeksen dus. Een paar keer in de haven gelegen met de Nieuwe Zorgen, maar daar geen echt actieve herinneringen meer aan. Echt kennisgemaakt met Harlingen? Nee! Gaan we vandaag inhalen. Nee, niet aanmonsteren op een van de vele schepen van de bruine vloot die hier liggen te wachten op verstokte landrotten. Wel een fietstochtje door de havens (Harlingen heeft er maar liefst elf) en ook fietsen langs de vele monumentale panden die Harlingen rijk is. Harlingen is ideaal gelegen aan zee en die ligging gaf de stad een belangrijke handelspositie. Stadsrechten verkreeg het al in 1234, en dat was eerder dan Leeuwarden en ruim 100 jaar eerder dan Franeker. Welvaart, veel welvaart en dat zie je terug in de meer dan 500 monumentale panden die Harlingen rijk is. Rijksmonumenten kan wel een kantoor in Harlingen beginnen.

En het fonteintje? VisitFriesland: “Ooit stond Harlingen in het teken van de walvisvangst. Tegenwoordig streven wij er niet meer naar om deze grote en grootse dieren te doden, maar juist om ze van de dood te redden. Vooral nu ze om onduidelijke redenen steeds vaker in ondiepe wateren stranden. De fontein van Harlingen is een levensechte potvis. Hij ligt als verdwaald bij de Zuiderpier, maar af en toe verraadt zijn krachtige waterstraal dat hij wel degelijk in leven is. Zo getuigt ‘De Walvis’ van de enorme invloed die de mens heeft op alles wat leeft in de zee”. Tja VisitFriesland kan het leuk brengen, we waren er bijna aan voorbij gefietst en water spuiten? Ho maar! Eigenlijk het omfietsen niet waard. Kunstenaars: Jennifer Allora eb Guillermo Calzadilla, woonachtig in Puerto Rico. Regen en een beetje onweer in Harlingen, even schuilen bij de veerboot en daarna via de kortste weg terug naar Franeker (er komt meer ellende aan). Tocht van 58 kilometer, mooi! Fietsen in- en opladen en doorgereden naar Camperplaats Leeuwarden. Morgen meer over deze plek, heb voldoende tekst voor vandaag.

V: 196.839 ; A: 196.928. Rijtemperatuur: 24 graden (stuk naar Franeker), 26 graden (stuk naar Leeuwarden). Zon op/onder: 05:21/22:03 (gegevens Franeker - had ik vanmorgen al opgezocht). Een mooie dag. En morgen? Morgen is er weer een dag. We gaan vanuit Leeuwarden in twee dagen een noordelijk lusje (Dokkum) en een zuidelijk lusje (IJlst en Sneek) te doen. Volgens mij hebben we ze dan alle elf gehad.

de alve stêden – 3: hindeloopen, workum

We fietsen al een paar dagen door een Friesland dat woensdag behoorlijk te grazen is genomen door Poly, een van de zwaarste zomerstorm die ooit in ons land is gemeten. Uiteindelijk is er wel een waarschuwing met code rood door de KNMI afgegeven, maar dat gebeurde pas op woensdagmorgen om 08:00 uur. Dat was op het moment dat de ochtendspits al in volle gang was en kinderen door hun ouders naar school werden gebracht. Heel veel deskundigen en niet-deskundigen vinden dat dat veel te laat gebeurd is, waardoor mensen niet op tijd hun plannen konden bijstellen. Er is inderdaad behoorlijk wat schade gemeld. Broer/zwager heeft in Kotten een boom op zijn prieeltje gekregen, uit Noord-Holland, Friesland en Groningen komen veel meldingen van weggewaaide voortenten en luifels en afgebroken tentstokken. In Egmond aan Zee waaiden tientallen strandhuisjes om. In het Friese land zijn er veel takken van de bomen gewaaid en bomen ontworteld en natuurlijk had de NS de nodige problemen. Op camping Stortemelk op Vlieland was het big party. Daar gingen tientallen tenten de lucht in. Vlieland heeft een meetstation van de KNMI. De hardste windstoot die daar op woensdag werd gemeten had een snelheid van 100 kilometer per uur. Uiteindelijk hebben we er weinig van meegekregen: we waren gewoon op de Kötteldiek. Daar waaide het stevig, maar daar is alles mee gezegd. 

zaterdag 7 juli: @ stavoren 

Om kwart voor vijf begon mijn gevecht met een hinderlijke vlieg. Vlieg heeft uiteindelijk om iets over zeven gewonnen. Soms heb je dat. Overigens was die vlieg niet de reden dat we nog een nachtje bijgeboekt hebben. Het wordt warm, dus eigenlijk niet leuk om te verkassen. Fietsen is dan prettiger en vanuit Stavoren kunnen we nog een lusje plannen naar Hindeloopen, Workum, alweer een Aldegea, Heeg, Gaastmeer, Koudum en tenslotte boodschappen doen bij de Coöp in Stavoren, je kunt niet elke dag uit eten gaan. En mochten we aan het eind van de week niet alle elf steden bezocht hebben, een helftstedentocht is ook leuk volgens W. Nu we het toch over voedsel hebben, nog over gisteravond: uit eten bij de Potvis. Lekker, gezellig en allemaal goed binnen te houden. Voor W een bowl met zalm en voor mij een ribeye (medium graag). Natuurlijk toetjes: we zijn nu toch eenmaal fout bezig. Bonsbonnetjes (weg te werken met pure slagroom) en een notenijsje. Ik volsta met foto's, speciaal voor C te L. Kijk maar goed naar dat injectiespuitje, bleek een dressing te bevatten.

“Ben benieuwd wat we gaan doen vandaag, maar dat lees ik morgen wel”, waren de woorden van W toen we op de fiets stapten. Moest dit even laten indalen en proberen te achterhalen wat de onderliggende boodschap was. Hindeloopen stond vandaag als eerste op het programma, ben je Fries dan zeg je Hylpen. Bekend om zijn schilderkunst en zijn klederdrachten. In een grijs verleden (nog met het groene monster) ben ik er een weekend geweest voor een shantykorenfestival, W is niet zo van dat kattengejank. Was wel geinig en het bier werd nog in glazen en niet in plastic getapt. Hylpen is ook bekend van het IFKS Skûtsjesilen. En natuurlijk van de Elfstedentocht die waarschijnlijk nooit meer op de schaats gereden wordt. 

Uiteraard moesten we naar de fontein, de derde in onze serie. Shen Yuan heeft deze gemaakt. Ze liet zich inspireren door de levensboom met hert en hinde op het stadswapen. De rest van het verhaal vind ik gezever, dus laat het maar achterwege. 

Hindeloopen, weer zo'n klein stadje. Twee keer trappen op de pedalen en je bent er door. Hindeloopen is in de achtste eeuw ontstaan als een kleine nederzetting. De Zuiderzeekust veranderde waardoor de plaats aan zee kwam te liggen en er handel gedreven kon worden. Stadsrechten kreeg het in 1225. Opvallend was dat de stad geen haven had, maar slechts een rede in de Zuiderzee. Voor veel schepen was dat geen probleem, waardoor de stad kon groeien. Na een bloeiperiode (17e en begin 18e eeuw) toen Hindeloopen een grote vloot bezat van ruim tachtig schepen, nam het belang van de stad in de tweede helft van de achttiende eeuw af door concurrentie van Amsterdam en handelsbeperkingen in de napoleontische tijd. Uiteindelijk werd het een vissersplaats. 

En ja hoor: het was weer eens zover. Na bijna 12.000 kilometer trouwe dienst zei deze zadelpen “knak”. W vraagt zich af waarom mij dat altijd overkomt en haar nooit. Ze mompelde iets van teveel krachten op een te teer zadel en ik hoorde 105 kilo fluisteren, maar ik kan me vergissen. Volgens mij heeft het meer te maken met metaalmoeheid en voor je oppert dat anderen daar nooit last van hebben: het schijnt dat mijn achterwerk bepaalde stoffen produceert die een negatieve invloed hebben op verschillende soorten metalen, vooral die waar zadelpennen van gemaakt zijn. Tja, tussen Hinderloopen en Workum (de dichtstbijzijnde fietsenmaker) liggen 7 kilometers die je zittend op de bagagedrager al fietsend moet afleggen. Geen pretje, maar nog niks vergeleken bij een wortelkanaalbehandeling. Fijne fietsenmaker: voor € 18,95 prutste hij een nieuwe zadelpen aan mijn zadel en pompte ook nog even de banden op, dringend nodig volgens hem.

Voorzien van gemonteerd zadel konden we ons storten op de hoogtepunten van Workum, oftewel Warkum op z'n Fries, stadsrechten sinds 1399. Liggend aan de voormalige Zuiderzee en grenzend aan de Friese meren was Workum een belangrijke handelsstad voor de regio. Voor ons zeilers was het vaak de springplank naar het IJsselmeer, van daaruit naar de sluizen van Kornwerderzand en zo de wadden op. Vaste prik was dan een overnachting in de passantenhaven bij de grasdrogerij (altijd heel prettig als je mensen met hooikoorts in het gezelschap had) en een drankje bij een van de mooiste cafés die ik ken: Séburg. Voor ons Nederlanders: Zeeburg. Later omgetoverd tot restaurant. Oeps: zag zojuist toen ik Séburg googelde dat het onlangs haar 25-jarig bestaan heeft gevierd. Een lange waterweg (it Soal) verbindt Workum met de grote plas.

Praat je over Workum, dan zeg je Jopie Huisman, een unieke Fries. Geboren in Workum en van eenvoudige komaf. Hij verdiende aanvankelijk de kost als oudijzer- en voddenman. Tussen zijn werk door was hij aan het schilderen. Een bepaalde stijl had hij niet. De lompen uit zijn voddenhandel waren zijn grootste inspiratiebron en binnen die vodden dan weer de schoenen. In 1986 (Jopie leefde toen nog) kreeg hij zijn eigen museum. W en ik zijn er een jaar of tien geleden geweest en ik neem aan dat de oude onderbroek er nog steeds hetzelfde uitziet.

Visit Friesland: "Al eeuwen wordt het stadswapen op De Waag van Workum ondersteund door twee leeuwen. Ze doen naïef aan en hun theatrale pose prikkelt onze lachlust. Maar als fontein van Workum, stevig op de grond met een meer dan levensgrote afmeting, zijn ze geen bijfiguren meer, maar hoofdrolspelers. Op enige afstand van elkaar sproeien ze nu als vechtende katten water naar elkaar. 'Kijk naar Workum' lijken ze ons toe te roepen. Want zonder het wapenschild biedt de lege ruimte tussen hen in plotseling uitzicht op de levende werkelijkheid van de stad”.

Het is net alsof ik Sis van Rossum hoor praten.

Tijd voor wat watersport hadden we niet. Dus geen sloepvaren, kitesurfen, kanovaren, suppen of zwemmen. Dat ik geen zwembroek bij me had zou nog niet het grootste probleem zijn, maar W had haar emmertje en schepje vergeten, dus een uurtje strand zat er ook niet in. Dus van narigheid maar op de fiets en de stad met de driebeukige hallenkerk (je mag ook de Sint-Gertrudiskerk zeggen) verlaten en op zoek naar de natuur van Friesland.

En dwars door de natuur ging de tocht naar Heeg (een Fries zegt Heech). Vroeg me altijd af waarom dat je zoveel afbeeldingen met palingen tegenkomt in het plaatsje dat het vooral moet hebben van toerisme. Ligt eigenlijk overduidelijk voor de hand. Palingvisserij was lange tijd een belangrijk middel van bestaan. Tot 1936 werd vanuit Heeg zelfs paling naar Loden geëxporteerd. De Korneliske Ykes II, gebouwd rond 2009, is een reconstructie van een palingaak die vroeger gebruikt werd om vis naar Engeland te brengen. Even een stempeltje op het plaatsje drukken: 1132. Nee, geen stempel op onze kaart: Heeg is géén stad. Foto: Stichting de Palingaak.

W wierp nog even een kwade blik op het Konijneneiland (Knynepôlle). Ze heeft er slechte herinneringen aan. Ooit hebben we met ons gezin (kinderen pubers? Volgens W is het nog langer geleden) een lang weekend doorgebracht op de Nieuwe Zorgen. Het skûtsje lag toen aangemeerd op de Langehoekspolle, dat is de officiële naam van het kunstmatige eiland in de Fluessen. In de jaren zeventig van de vorige eeuw aangelegd als buffer voor golfslag en wind richting Heeg. Voor het transport van Heeg naar het skûtsje moest een kinderzeilbootje zorgen, gelukkig wel voorzien van een motor, maar de ruimte was beperkt. Om een lang verhaal kort te maken: de eerste club die overgebracht moest worden belandde in het water. Verkeerd instappen zorgde ervoor dat het schuitje kapseisde. Tijdens de overtocht van de tweede groep raakte de brandstof op en uren later werden scheepje en inhoud als sleep van een speedboot afgeleverd bij de Nieuwe Zorgen. Spannend begin van een mooi weekend want op het eiland mag je vuurtje stoken en er werd natuurlijk ook nog echt gezeild. Bijgaande foto stamt uit de oude doos, gedateerd 21 april 2002.

Met halve wind ging het naar onze voorlaatste aanlegplaats Gaastmeer (Gaastmar). Volgens W begon ik weer aardig te zeilen: “Gebruik toch gewoon 'wind van opzij' in plaats van 'halve wind' en 'aanlegplaats' vind ik ook echt een dom woord als je aan het fietsen bent”. Valt er wat over het dorp te zeggen? Ja twee dingen: watersport en watersport. Wist je dat W ook aan tegeltjes deed? Toen we na onze barre fietstocht van net geen 70 kilometer terug waren en ik mijn broodnoodzakelijke fietsbroek uittrok kreeg ik een appje met bijgaand tegeltje.

Een mooie dag. En morgen? Morgen is er weer een dag. Waarschijnlijk niet zo warm als vandaag. In Lichtenvoorde werd het 33 graden, hier twee graden kouder, maar op de fiets was het goed te doen met een windje kracht 3 uit een zuidoostelijke hoek. Hoe de dag er morgen uitziet? Geen idee. Vanavond scheepsberaad onder het genot van een oorlam. Je hoort van ons.