nog even weg voor de slachting - 7: een lijdensweg naar het westen

Een aantal vaste lezers was gecharmeerd van de foto’s van het zeilgebeuren uit 2001. Of er ook een plaatje uit die tijd was van de schrijver van deze stukjes. Heb er inderdaad eentje kunnen vinden: op nevenstaand plaatje moet je zoeken naar het achterste lijk.

vrijdag 4 september: @ zoetermeer

Warme nacht maar toch goed geslapen. Schijnt een beetje gespookt te hebben vannacht volgens anderen, heb er zelf weinig van gemerkt. Afscheid genomen van het Kottense land en vooral van familie en vrienden en via de Kötteldiek (tandartsafspraak van W) en plundra van de Aldi naar Zoetermeer. Het wordt er niet gezelliger op om op vrijdagmiddag van de Achterhoek naar het westen van het land te rijden. Normaal nog geen twee uur, deze middag bijna drie uur, niet vanaf Kotten maar gemeten vanaf vertrek Aldi Lichtenvoorde. Eigenlijk reden we van file naar file terwijl er niet echt grote problemen waren. Het begon bij de aansluiting van de A18 op de A12 en vervolgens het hele stuk naar Arnhem. De A12 (Duitse grens - Arnhem) wordt verbreed en de A15 wordt doorgetrokken. Nieuwe 90-kilometerzones en afzettingen zorgden voor langzaam rijdend en soms stilstaand verkeer. Op dit stuk zul je de komende jaren ongetwijfeld rekening moeten houden met een structurele vertraging. Volgens de laatste berichten van Rijkswaterstaat duurt de vertraging to eind 2030, dan pas wordt het knooppunt De Liemers (A15/A12) opgeleverd en kan het verkeer weer met normale snelheden rijden. Tot die tijd geldt een maximum van 90 km/uur ondanks het feit dat de extra rijstroken tussen Arnhem en de Duitse grens al in 2028 beschikbaar komen voor verkeer. En voor de rest zorgden pechgevallen en vooral drukte voor het nodige oponthoud. Volgens W is er gewoon veel te veel verkeer op de weg. Ook het regenachtige weer werkte niet mee aan een vlotte verkeersdoorstroming. Tegen kwart voor vier draaiden we camping de Drie Morgen op en mocht ik mezelf tracteren op een koel blikje goudgeel tarwesap. Van files krijg je gewoon dorst.

W vond dat ze lang genoeg had stilgezeten en ging op wandelend jacht (naar lepelaars geloof ik). Ze kwam een half uurtje later teleurgesteld terug. “Het enige wat mooi was waren de donkere wolken“, waren haar woorden en vervolgens stortte ze zich op een Filipine (een soort puzzel voor de duidelijkheid).

De truckfood kwam vandaag wel zijn vaste vrijdagplek innmen, in tegenstelling tot de vorige keer dat we hier waren. Onze koelkast was echter voorzien van attributen die op moesten en weggooien is ook zonde, dus vandaag mocht ik in actie komen: rijst met sperziebonen en kip piri piri, uiteindelijk kwam het allemaal in de wokpan terecht. De pindasaus die twee dagen in de koelkast had gebivakkeerd vormde geen goede match met de piri piri dus kon de kliko in, dus toch nog een beetje verspilwerk.

We hadden vandaag een reisdag volgens W (met de achternaam We zijn er bijna). V: 226.205, A: 226.396. Zon op/onder: 06:48/20:14 (gegevens Zoetermeer). Temperatuurtechnisch zijn we er echt niet op vooruit gegaan. Bij vertrek 23 graden en dat kelderde in een (lange) regenbui al snel naar 18 graden. Om 18:00 uur was het op de camping nog maar 16 graden en met een west 4 worden we nog net niet zeeziek. Morgen een nieuwe dag met nieuwe kansen. Één groot voordeel: in Lichtenvoorde is bijna 8 mm nattigheid gevallen vandaag.

nog even weg voor de slachting - 6: reünie in kotten

Zijn er schrikbarende dingen gebeurd de afgelopen dagen? Niet echt. Het meest interessante was dat je vacuüm van twee puntjes moet voorzien, terwijl mechanicien het weer zonder zo’n trema mag doen. Nog zo’n weetje: de juiste schrijfwijze van de kleding die Ot en Sien droegen is ot-en-sienkleding. Nog eentje dan om het af te leren: als de cowboy over de prairy galoppeert schrijf je dat woord met “ie“ (ook in het Engels, al zou je daar eerder een “Y“ verwachten). Het meervoud is dan prairies. Bron: beterspellen.nl.

donderdag 3 september: @ kotten

Jarenlang hebben we elk jaar weer een paar weken samen op een boot doorgebracht: een groep van aanvankelijk zo’n 20 kerels, later (toen de boot een stuk kleiner werd) teruggebracht tot zo’n vier mannen. Ja: af en toe mochten de vrouwen ook mee, maar dan was het sfeertje op een of andere manier anders. Schipper van dienst was meestal G te W wiens lijf in de loop der tijd in volume afnam terwijl de mijne juist een tegengestelde beweging vertoonde. Af en toe ging zwager R te K ook mee, al zagen we die ook op andere gelegenheden. Bijgaande foto's zijn gemaakt in juni 2001. We varen sinds een aantal jaren niet meer. De reden van dat feit heb ik al eerder in dit blog uitgebreid beschreven (iets met oude mannen en stijve botten en zo), maar we komen nog wel regelmatig bij elkaar. Zo ook deze donderdag. G te W komt in de Achterhoek om een weekje van woning te ruilen met R te K (vrouwen mogen ook meedoen) en om dit feit een feestelijk tintje te geven wilde ons keukenprinsje wel voor ons koken: lekker ouderwets namelijk mosselen voor de jongens en kaasfondue voor de meisjes.

Moest nog wel vanuit Bentelo komen en een ommetje maken via de Kötteldiek. Niet om W op te pikken, nee: die ging op de fiets. Wel moesten de nodige kledingstukken mee en weer eens voor alle seizoen iets: Buienradar is niet erg stabiel voor de komende weken. Nog even een prijscheck gedaan: er moest diesel worden bijgevuld. Kon in Groenlo voor een cent meer terecht dan in Oeding en voor € 2,329 per liter kreeg Puzzel een plens in haar buikje. Niet helemaal vol want de tankautomaat is begrensd. Snap niet helemaal waarom ze dat bedrag niet aangepast hebben inmiddels.

Om vier uur ’s middags kon iedereen elkaar in de armen sluiten en na de koffie gingen de meisjes de hond uitlaten, G te W moest zijn elektrieke auto weer aan de praat krijgen, R te K ging de keuken in en ik mocht een achterstallige afwas wegwerken. Kwam eerder op de dag tot de ontdekking dat ik geen theedoeken had ingepakt. Toen kwam het etentje op tafel. We begonnen met een heldere tomatenconsommé. Die kun je maken door rijpe tomaten te pureren met zout en ze een nacht te laten uitlekken in een schone doek, zodat je een helder, smaakvol sap overhoudt. Ons keukenprinsje hanteerde de bereidingswijze uit de klassieke Franse keuken en gebruikte eiwitten om de consommé volledig helder te maken. Deze traditionele techniek heet klaren (of clarifier). Zwager tilde een tip van de sluier op: maak een mengel rauw eiwit gecombineerd met fijngehakte tomaten en kruiden. Roer dit vervolgens door de koude, troebele tomatenbouillon, Terwijl de bouillon langzaam tegen de kook aan wordt gebracht, stollen de eiwitten. Het gestolde eiwit drijft naar boven en vormt een soort filterende koek (kruim of raft genoemd) aan het oppervlak. Dit eiwit trekt als een magneet alle zwevende, troebele deeltjes uit de bouillon aan. Het eindresultaat: onder de eiwitkoek blijft een perfect spiegelgladde, kristalheldere consommé over, die je er vervolgens voorzichtig onderuit schept of zeeft. R te K vertelde dat hij voor dit klaren tien eiwitten had gebruikt. Wat overbleef van de eieren werd in het toetje verwerkt bleek later: zelfgemaakt advocaat met walnotenijs. Tussendoor de aangeklede mosselen en kaasfondue, maar dat had ik al vermeld. Weer een culinair hoogstandje en vooral heel gezellig.

Heb in het grijze verleden wel eens wat verteld over de boerderij van mijn zwager en schoonzus, het Holthuis in Kotten, vroeger kadastraal bekend onder nummer H11-I (waarbij H voor Kotten staat). Vandaag even een beetje gegoogeld en kwam weer wat nieuwe informatie tegen. Zal je niet lastig vallen met genealogische gegevens van de boerderij, die kun je zelf terugvinden op https://www.buurtschap.info/h11-I.html. Kwam onder meer tegen dat zwagert in 2023 meegedaan heeft aan het prestigieuze Luikenproject van de Boerderijenstichting Achterhoek. Hierbij zijn 6 traditionele luiken op de boerderij in ere hersteld, wat bijdraagt aan de prachtige, cultuurhistorische uitstraling van het erf. Als je in de buurt ben moet je ook een blik werpen op de Schoppe: zoals bij veel authentieke Achterhoekse boerderijen hoort er bij het erf een karakteristieke schuur (met oude binten), een onmisbaar onderdeel van de historische bedrijfsvoering in Kotten.

Een prima dag. V: 226.137; A: 226.205. Rijtemperatuur 19 - 23 graden; halfbewolkt. Zon op/onder: 06:48/20:14 (gegevens Kotten). En morgen? Morgen is er weer een dag. We gaan naar het westen van het land. Één van de kleinkinderen verjaart. Ook gezellig. Het enige tegeltje dat ik kon vinden met “mossel“ kwam niet door de censuur. Vandaar dit onschuldige delftsblauw.

nog even weg voor de slachting - 5: opnieuw wachten

Tijdje niks van me laten horen in verband met een (beoogde) ziekenhuisopname. Beoogd inderdaad: het is een soort soap geworden. Even het tijdspad: op 19 maart van dit jaar mocht ik door een scan nadat ik volgespoten werd met een of andere contrastvloeistof. Een CT‑scan van de bloedvaten heet officieel een CT‑angiografie. Daarbij wordt contrastvloeistof via een infuus ingespoten zodat er schitterende foto’s gemaakt konden worden van mijn bloedvaten. De vaatchirurg bekeek de foto’s grondig en vond het verantwoord om wat vernauwingen in de aorta en de benen te lijf te gaan. Dat bericht werd me op 13 april meegedeeld met de boodschap: wachtlijst van 3 maanden. Het werden er vier, maar helaas één dag voor de opname kreeg ik te horen dat de operatietafel defect was en de behandeling op 26 augustus ging dus niet door. Weer in de wacht. Och met een tarwesmoothie op zijn tijd viel het wachten voor mij wel mee. Had wel het idee dat W er meer moeite mee had, maar die zag mij dan ook dagelijks minder kunnen. Op dit ogenblik zelfs voor sommige momenten een leenrolstoel in huis. Ik had me er al bij neergelegd en elke avond wanneer de schemering ingevallen was dacht ik “en weer een dag dichter bij de dood“. Moest ik van W veranderen in de tekst “en weer is er een dag voorbijgegleden zonder dat ik er echt moeite voor heb gedaan“. Update: nieuwe opnamedatum vrijdag 18 september.

En zo links en rechts iemand een matabisjoe toestoppen helpt ook niet. Een matabisjoe (of matabi) is een historisch begrip uit zuidelijk Afrika dat een fooi, beloning, geschenk of steekpenning betekent. Het woord werd in de 19e eeuw onder meer gebruikt in reisverhalen over de Transvaal en de Zambezi om een belofte of beloning aan arbeiders of dragers aan te duiden en in één van die reisverhalen kwam ik de term tegen. Al lezend kom je nog eens wat te weten. Vraag je aan AI om een plaatje te maken bij de term “matabisjoe“, krijg je een nietzeggende afbeelding.

Wel leuk die discussies met die chatbotten. Stelde de vraag “waar slaat dit op? oftewel: geef eens uitleg!“ en kreeg als antwoord Aha — nu snap ik waarom je verbaasd bent over mijn plaatje. Ik had het woord verkeerd geïnterpreteerd. Ik heb matabisjoe opgevat als een soort Achterhoekse uitroep in de trant van “schiet op!”. Daar blijkt helemaal geen grond voor te zijn. Ik heb het woord nagezocht en het woord blijkt een oude benaming te zijn voor een oorlam: een portie sterke drank, in dit geval waarschijnlijk een borrel/jeneverachtig drankje. Een oorlam was oorspronkelijk het rantsoen sterke drank dat aan zeelieden werd verstrekt. Het woord zelf komt uiteindelijk van het Maleise orang lama, letterlijk ongeveer “oudgast” of “iemand die er al lang is”. Maar matabisjoe lijkt specifiek een Zuid-Afrikaanse vorm/benaming te zijn geweest. Dus mijn tekening was eigenlijk compleet mis. Mijn tekening stelde een man voor die: “MATABISJOE!” = “SCHIET OP!” zou roepen. Dat is nergens op gebaseerd. Een veel toepasselijker beeld zou zijn: een groep uitgeputte Afrikaanse roeiers in een lange kano op de Zambesi, die na 22 uur roeien reikhalzend uitkijken naar de beloofde fles drank — de “matabisjoe”. Leuk geprobeerd!

Met de leenrolstoel naar het Lichtenvoordse Openluchttheater (inderdaad “theater“ en geen “museum“). Vriendje van onze zoon trad op in het voorprogramma van Boh Foi Toch. Vriendje heet Jaap Huinink (rechts op de foto) en die heeft samen met Onno Zijdel de Achterhoekse band Noest opgericht. Twee soorten nummers brachten ze: rustige akoestische Achterhoekse luisterliedjes en kabaalmuziek met een mooi ritme. Volgens de kenners bestaat hun repertoire uit melancholische en verhalende liedjes in het Achterhoeks, ondersteund door instrumenten zoals hammond, piano, pedal steel, bas en drums. Heb een paar nummers beluisterd op Spotify en vooral de rustige nummers kwamen daar veel beter over.

Het Lichtenvoordse Openluchttheater, weer zo’n schitterende Achterhoekse uitvinding, letterlijk uit de Lichtenvoordse klei getrokken, ware het niet dat we hier in de regio zand hebben en geen klei. Niks stenen theater, gewoon een paar zeiltjes in de open lucht ergens in een paar weilanden, een podium en de nodige drank- en vreetketen. Het is een tijdelijk theater, ontstaan uit een bijzondere periode en telkens opgebouwd op een locatie waar natuur, cultuur en Achterhoekse nuchterheid bij elkaar komen. Het idee ontstond in 2020, midden in de coronacrisis. Voor de evenementenbranche viel vrijwel van de ene op de andere dag het werk weg. Optredens, feesten en andere evenementen werden afgelast en veel mensen die normaal hun brood verdienden met evenementen zaten thuis. Een aantal Lichtenvoordse ondernemers besloot niet bij de pakken neer te zitten. Onder anderen Luuk Domhof van De Timp en Nienke Penterman sloegen met anderen de handen ineen en bedachten een openluchttheater. Buiten kon immers meer dan binnen. De eerste locatie lag aan de N18, bij de zuidelijke afslag van Lichtenvoorde. Daar werd een weiland tijdelijk veranderd in een theaterterrein. Het bleek een schot in de roos. In slechts twaalf weken werden ongeveer 6.500 kaarten verkocht. Er waren muziekoptredens, theater, voorstellingen en andere evenementen. Het publiek kreeg iets wat in de coronatijd schaars was geworden: een avondje uit, in de buitenlucht en met voldoende ruimte om afstand te houden. Het succes smaakte naar meer. In 2021 keerde het openluchttheater terug, maar nu op De Schans aan de Visserijdijk bij Vragender. 

In twee coronajaren kwamen uiteindelijk bijna 15.000 bezoekers naar het tijdelijke theater. Daarmee was duidelijk geworden dat het concept niet alleen een noodoplossing was. Mensen bleken de combinatie van cultuur en buitenlucht bijzonder te waarderen. Toch kon het theater na 2021 niet op De Schans blijven. De regelgeving voor het natuurgebied maakte een voortzetting daar onmogelijk. De gemeente Oost Gelre sprak wel haar steun uit voor een vervolg en er moest dus een nieuwe plek worden gezocht. Die nieuwe plek werd dit jaar gevonden bij Hoppan, aan de G.J. Doorninkweg in Lichtenvoorde. Vier eigenaren van de hopplantage waren enthousiast over het plan. De hopvelden en de groene singels eromheen vormen een bijna vanzelfsprekend decor voor een openluchttheater. De beplanting zorgt bovendien voor beschutting tegen de wind. Tussen de hoge hopranken krijgt het begrip “cultuur in de natuur“ waarmee de jongens van de Timp (en Nathals en nog een aantal bv’tjes uit Zieuwent) mee showen een heel letterlijke betekenis. Het nieuwe theater is voorlopig opnieuw een proef, deze keer slechts twee dagen. We waren er op de tweede dag met Noest en Boh Foi Toch, maar dat had ik al verteld. Heerlijk vooraan in de rolstoelrij met collega-demente-bejaarden. Nee, geen foto’s van. Gelukkig! 

dinsdag 1 september: @ bentelo

Volgens W moeten we onze vakantie maar weer eens verzetten en wel naar de periode 1 tot 17 september. Programma was al snel gemaakt: eerst twee dagen “ontechten“, dan een avond (met overnachting) naar de kippenoppascentrale in Kotten waar deze keer niet de kippen op ons wachten maar een soortement reünie, op vrijdag doorsteken naar Zoetermeer omdat Nummer Drie zijn 14e verjaardag viert en vervolgens anderhalve week “afhankelijk van het weer“. Dat ontechten vond in Bentelo plaats, op zoek naar rust. En ja: die heb ik gevonden. Naast mij stond er nog maar één campertje op het terrein, ook een Pösseltje, maar dan een kleine variant. Voor de rest ruimte, veel ruimte. V: 226.097; A: 226.137; rijtemperatuur 17- 20 graden, later op de cp wat hoger. Zon op/onder: 06:45/20:19 (gegevens Bentelo).

woensdag 2 september: @ bentelo

Ook vandaag weinig te vertellen: inclusief gisteren 5 films gekeken (niks bijzonders en hooguit B-werk); daarnaast een aflevering van “we zijn er bijna“ en vier concerten van de Dubliners, kun je zo heerlijk bij koken. John, de eigenaar van de cp, kwam zijn dagelijkse praatje maken en vond het wel leuke muziek. Voor je het weet ben je weer een half uur verder. En verder: niks! Niveau als bijgaand grapje: “Wat is het verschil tussen een dood vogeltje? Zijn rechter pootje is even lang“. Donderdag naar Kotten, misschien via de Kötteldiek. Je hoort van me.

nog even weg vóór de slachting - 4: back home

Had gisteren met W een heel gesprek over “thuis“ toen ze me bemoedigend toesprak met de woorden “nog 2,5 kilometer en dan zijn we thuis“. Tja, wat is thuis? Vraag me wel vaker af wat “thuis” nu eigenlijk betekent en heb er al tientallen tegeltjes over verzameld. Thuis, niet in de praktische zin van muren en dakpannen, maar in dat zachte, moeilijk te grijpen gevoel dat ergens tussen je ribben zit. We zeggen vaak: “Ik ga naar huis,” maar ik denk dat thuis niet altijd hetzelfde is als het huis waar je woont. Één van mijn lievelingstegeltjes vertelt dat thuis de plek is waar je niet hoeft te doen alsof. Waar je mag lachen om iets wat eigenlijk niet grappig is, en niemand je vreemd aankijkt. Waar je stil kunt zijn zonder dat iemand vraagt of er iets mis is. Het is dat kleine stukje wereld waar je jezelf mag zijn, ook als dat even niet zo netjes of vrolijk uitpakt. Of “thuis is waar je alles mag zeggen en niemand naar je luistert“, nog zo’n heerlijk tegeltje. Kan nog wel een pagina of drie filosoferen, maar laat ik besluiten met de constatering dat thuis op dit ogenblik voor mij dat ene gevoel van rust is, dat moment waarop je niet hoeft te zoeken naar woorden. Dus als iemand mij nu vraagt waar ik thuis ben, dan zeg ik uit de grond van mijn hart: “Dat hangt ervan af.” Want soms is thuis een plek, vaker een mens en in vrijwel alle gevallen een combinatie van die twee. En om eerlijk te zijn: er vallen in de loop der tijden een aantal “thuizen“ af. Wanneer W of ik vroeger naar onze ouders gingen kwamen we daar thuis. Maar die tijd ligt al een aantal jaren achter ons. Genoeg gezever voor vandaag, komt waarschijnlijk omdat ik binnenkort naar het ziekenhuis moet.

dinsdag 25 augustus: @ kötteldiek

We hebben weer eens een paar dagen op camperplaats De Zwaan in Nunspeet gestaan. Niks mis mee en een goede prijs-/prestatieverhouding. De camperplaats wordt over het algemeen zeer positief beoordeeld zowel op CamperContact als Google. Op basis van de beschikbare gegevens uit de zoekresultaten (4,6 uit 5 sterren bij 594 reviews) kun je de volgende samenvatting maken: de plek wordt gezien als een rustige, goed verzorgde camperplaats met een uitstekende ligging aan het Veluwemeer. Heb over de ligging zo mijn bedenkingen: de kortste route (fiets) van camperplaats naar strand is 2,9 kilometer. Veel bezoekers noemen het een plek waar je makkelijk tot rust komt, met mooie natuur en goede voorzieningen. W is een andere mening toegedaan: ze vindt de plek eigenlijk te ver van het dorp en ook te ver van het water liggen. Ze heeft het dan over wandelafstand. Voorzieningen zijn in orde, eigenlijk alleen van den zotte dat je voor afwaswater moet betalen. Ben zelf dol op volledig geautomatiseerd in- en uitchecken, niks gedoe met een envelopje en contant geld. We hebben hier drie dagen naar volle tevredenheid doorgebracht. Kosten € 56,00, waarvan € 5,00 stroom. Oh ja: tussendoor nog een paar muntjes voor warm water.

Tegen half elf klaar om te vertrekken. Eerst naar Station Voorst-Empe om W af te zetten. Kan ze straks zeggen dat ze het hele stuk naar Nunspeet gefietst heeft. Weliswaar in twee etappes maar toch! Voor die tijd een file op de A50: wegens wegwerkzaamheden maar één rijbaan beschikbaar. Wel de file, maar niet de wegwerkzaamheden gezien. Misschien een noodreparatie die net klaar was en wij nog met de naweeën te maken hadden? Gelukkig zaten we met zijn tweetjes in de file: een stuk gezelliger dan alleen naar je voorganger kijken. Kijk eens goed naar bijgaand plaatje dat ChatGPT gegeneerd heeft: kun je echt zien dat AI nog een beetje "dom" is. Overigens kan het nog dommer, bekijk de volgende creaties van de chatbot maar.

W vond de route die Komoot en ik weer in elkaar geknutseld hadden bijzonder aangenaam en mooi. Alleen af en toe een mountainbikepad, tja daar houdt Komoot nu eenmaal van (W een stuk minder). Ik mocht nog even wat sanitair opruimwerk doen op de afwerkplek bij het zwembad in Lichtenvoorde en draaide half één de Kötteldiek op. W kwam een kleine anderhalf uur later na 50,1 km fietswerk met een behoorlijke oostenwind (dus zo’n beetje tegen). We gaan hier nu even “op pauze“.

nog even weg vóór de slachting - 3: fietsen over de veluwe

H te W ondervindt altijd problemen bij het maken van afbeeldingen door AI-beeldgeneratoren. Hij komt regelmatig gebouwen tegen die in werkelijkheid niet bestaan. Hoe dat zit met mijn “Groeten uit Nunspeet“ wilde hij graag weten. Wel beste H te W: ervaring heeft geleerd dat je zo’n chatbot goed duidelijk moet maken wat je wilt en dat hij/zij vooraf elke afbeelding grondig moet verifiëren op bestaanbaarheid. Zo bevat “mijn“ ansichtkaart (zie vorig blog) linksboven een afbeelding van het Veluwemeer met zeilboten, geschoten vanaf het strand in de buurt van de Zwaan. Rechtsboven wordt de dorpskerk van Nunspeet weergeven; deze kerk heeft een toren uit de 15e eeuw en staat aan het Kerkplein. Het stationsgebouw (lijn Amersfoort - Zwolle) dat op de kaart staat is nog steeds in gebruik. Het C.J. van Liendenhuis is een voormalig rustoord, heeft nu een horecabestemming. Kwam het pand ook tegen op een oud suikerzakje. Schapen op de Veluwse heide maakt de kaart af. Weergegeven is de situatie in het Zanderbos.

Had bij het vorige blog nog een standbeeld over aan het einde van mijn verhaal. Het beeld heeft de titel “de Vruchtbaarheid“ en is gemaakt door Charlotte van Pallandt. Tegenwoordig staat het bij de turborotonde aan de N302/Knardijk bij Harderhaven, aan de kant van Zeewolde. Maar dat is niet de oorspronkelijke plaats. Van Pallandt maakte het beeld in 1958 als symbool voor de vruchtbaarheid van het nieuwe land. Het was oorspronkelijk bedoeld voor het gemaal Colijn in de Noordoostpolder, maar daar kwam het nooit terecht. Het beeld werd in plaats daarvan bij de Hardersluis geplaatst en daar in 1960 onthuld. Daar stond het ruim veertig jaar. Bij de aanleg van de nieuwe verbindingsweg tussen het oude en het nieuwe land kwam het echter letterlijk in de weg te staan. Begin 2002 werd het verwijderd. Vervolgens kreeg het een nieuwe plek bij de turborotonde langs de N302. Op 29 januari 2003 werd het daar opnieuw onthuld, bij de officiële opening van de nieuwe vaste oeververbinding tussen Flevoland en Gelderland: het Aquaduct Veluwemeer.

maandag 24 augustus: @ nunspeet

Met de uitdrukking “A vaillan coeur rien impossible“ (niets is onmogelijk voor een moedig hart) deed ik vanmorgen mijn ogen open en aanvaardde een nieuwe dag. En als er nog geen tegeltje van is dan maken we die ter plekke! Nog even verbaasd de wenkbrauwen gefronst. Het blijkt dat “ideeëloos“ de officiële spelling is van het woord dat zowel W als ik spellen als “ideeënloos“. We mogen de tussen-N vergeten. Leefden we ruim 30 jaar geleden dan hadden juist wij weer gelijk gehad: in het Groene Boekje van 1995 stond nog “ideeënloos“ (met n), maar dat was inconsequent. In latere edities staat “ideeëloos“. Dit stemt overeen met de regel voor de tussen-n bij afleidingen, net zoals bij harteloos, argeloos, sprakeloos enzovoort. Kreeg nog even de bibbers toen het Ziekenhuis Enschede om half tien belde. Je weet dat je maar zo afgebeld kunt worden. Gelukkig ging het deze keer alleen over veranderingen in medicatie, dus kon met een gerust hard verder met het accepteren van weer een nieuwe dag.

Scheepsraad: “wat brengt ons deze dag?“ Vertelde gisteren al dat we drie opties hebben: in één keer naar de Kötteldiek met op dinsdag een klungeldag, in twee etappes terug (nadruk op fietsen W) en blijven. Dat laatste is het uiteindelijk geworden: een rustig dagje de Zwaan met een fietstocht over de Veluwe naar de Gortelse Heide, dat aan de noordkant van de Veluwe tussen Gortel en Vierhouten ligt. Het is één van de karakteristieke open heidegebieden van Kroondomein Het Loo. Dé plek om te voldoen aan de paarse-heidebehoefte van W. Kroondomein Het Loo omvat ruim 10.000 hectare bos, heide en andere natuur. Een “basisroute“ van Komoot en een kaart met fietsknooppunten vormden ons uitgangspunt. In het gebied liggen ongeveer 1600 hectare heideterrein. 

De Gortelse Heide behoort tot de noordelijke heidegebieden; verder naar het zuiden liggen onder meer de Asselse en Soerense Heide. Tussen de grotere heidevelden zijn bovendien heidecorridors aangelegd. Daardoor kunnen planten en dieren zich tussen de verschillende gebieden verplaatsen. Dat de Veluwe tegenwoordig nog zulke grote open heidevelden bezit, is overigens niet vanzelfsprekend. Rond het begin van de twintigste eeuw werden veel Nederlandse heidevelden ontgonnen of bebost, vooral met grove den. Ook op de Veluwe gebeurde dat op grote schaal. Koningin Wilhelmina vond echter dat de grote heideterreinen van haar landgoed behouden moesten blijven. Mede daardoor zijn belangrijke delen van de Veluwse heide niet in bos veranderd. Het beheer is erop gericht te voorkomen dat de heide langzaam dichtgroeit met bomen en struiken. Volgens W was de heide vandaag op zijn mooist: dieppaars. Dat de beloofde edelherten, reeën en wilde zwijnen zich vandaag niet lieten zien zal wel aan het tijdstip gelegen hebben. Ik las ergens “Wie vroeg op pad gaat, heeft dan ook een grotere kans om wild te zien“ en het liep inmiddels al tegen de middag toen we vertrokken. 

Overigens kwam ik wel bordjes tegen met “Staatsbosbeheer“, soortgelijke bordjes met “Kroondomein“ heb ik niet gezien. Voor de zekerheid maar gevraagd of de Gortelse Heide wel tot het Kroondomein hoort, deze keer aan Google. Antwoord: “Ja, de Gortelse Heide (ongeveer 108 tot 148 hectare groot) maakt deel uit van Kroondomein Het Loo, het grootste aaneengesloten landgoed van Nederland. Het glooiende heidegebied ligt op de Veluwe nabij het buurtschap Gortel en sluit direct aan op de omliggende koninklijke bossen en natuurgebieden“. Gemakkelijker kan ik het niet maken.

 

Onderweg seinde Komoot ons in “U hebt het Verscholen Dorp bij Vierhouten“ bereikt. Mooie gelegenheid om even te stoppen ergens diep in de bossen. Terwijl W op zoek ging naar de plek die herinnert aan een van de meest bijzondere onderduikverhalen uit de Tweede Wereldoorlog, was ik getuige van het wegwijzeren van vier Franse dames aan een Duits echtpaar, voertaal Engels. Had ik moeten filmen! W kwam met wat foto’s en een verhaal terug: vanaf 1943 vonden tientallen mensen in het Verscholen Dorp een schuilplaats voor de Duitse bezetter. Het ging vooral om Joden, maar ook om verzetsmensen, studenten, werkweigeraars en enkele geallieerde militairen. De afgelegen ligging in de bossen maakte het mogelijk om een gemeenschap te vormen die vrijwel onzichtbaar moest blijven. Het initiatief kwam onder anderen van verzetsman Piet Bakker, die samen met anderen een veilige plek zocht voor mensen die dringend moesten onderduiken. In het bos werden eenvoudige hutten gebouwd, gedeeltelijk ingegraven en zoveel mogelijk aan het oog onttrokken. De bewoners noemden hun schuilplaats aanvankelijk het Pas-Op-kamp. Er stonden uiteindelijk negen hutten, waarin afhankelijk van de omstandigheden ongeveer tachtig tot ruim honderd mensen verbleven. Op 29 oktober 1944 kwam er een abrupt einde aan de relatieve veiligheid toen twee Duitse militairen het kamp ontdekten tijdens een jachtpartijtje. De onderduikers kregen een waarschuwing en velen konden ontsnappen, behalve acht Joodse bewoners. Zij werden later in het kamp gefusilleerd.

Overigens is nog steeds een deel van het Kroondomein Het Loo van 15 september tot 25 december gesloten. Als officiële reden wordt aangegeven: om de natuur rust te geven en faunabeheerders ruimte te geven voor populatiebeheer. Vroeger noemden we dit gewoon “jachtseizoen“, tegenwoordig gooit men er termen tegenaan als “aantalsreductie“. Als je dan iets verder in de materie duikt zie je op de officiële website van het Koninklijk Huis staan dat in de periode september-december ongeveer 90% van het afschot plaatsvindt. Jachtseizoen dus, alleen is de terminologie tegenwoordig anders.

Bijna op het eind van onze fietstocht deden we Vierhouten aan, een lieflijk dorpje midden tussen uitgestrekte bossen en heidevelden. Volgens het toeristenfoldertje heeft het dorp “een bijzonder karakter: "het is van oorsprong een agrarische enclave, maar tegenwoordig wordt het vooral geassocieerd met natuur, recreatie en toerisme. De oude landbouwgronden liggen als een open gebied tussen de omringende bossen“. Volgens W was het meest karakteristieke aan het dorp de ijscoboer (ervaring van afgelopen zaterdag). Als je weet dat “hout“ een oude naam voor bos is, kun je je voorstellen waar de naam vandaan komt: er liggen vier bossen in de directe omgeving: het Elspeterbos, het Gortelsebos, het Vierhouterbos en het Vreebos. Dat was al zo in 996, toen werd de naam voor het eerst genoemd. Voor de volledigheid: de ijscoboer was gesloten en een broodje en een sapje bij de plaatselijke super kon ook niet. Er is geen eigen supermarkt meer in Vierhouten. De laatste lokale buurtsuper (Supermarkt Mulder aan de Nunspeterweg 18) heeft in oktober 2023 na 92 jaar definitief de deuren gesloten. Achteraf gezien hadden we wel op één van de vele terrasjes kunnen plaatsnemen, immers de aow en het pensioen bleek vandaag overgemaakt te zijn.

W had het aan het begin van onze fietstocht al aangekondigd: een beklimming van de 30 meter hoge uitkijktoren op het transferium van Nunspeet. Ik kon het toen nog uitstellen met de belofte dat we er op de terugweg weer langs zouden komen. En inderdaad: 2,5 kilometer voordat Komoot zou roepen “bestemming bereikt“ stapten we af en bedwong W 130 treden, verdeeld over zeven trappen. Boven, op het overdekte uitkijkplatform, kon ze uitpuffen. De toren werd in 2002 gebouwd als onderdeel van het Veluwetransferium Nunspeet en volgens W viel het uitzicht verschrikkelijk tegen. Ze had gehoopt in de verte het Veluwemeer te kunnen zien, maar meer dan een paar boomtoppen en daken van huizen werd haar niet getoond. Ik was wijzer en bleef beneden (zie bewijsfoto).

Toen we na net geen 30 km camperplaats 17 opdraaiden kon W haar kiepstoel uitproberen, een soepje naar binnen werken, de kleding aanpassen aan de weersomslag (volop zon en 22 graden), de fiets pakken en even Nunspeet onveilig maken. Dat ijsje dat haar in Vierhouten niet gegund was, weet je wel? Een mooie dag. En morgen? Morgen is er weer een dag, terug naar de Kötteldiek en voorbereiden op “de slachting“. Denk dat ik W halverwege weer de bus uitgooi. Met fiets, dat dan weer wel.