een week lang twee zotte schapen - 2: stilte voor de storm

“Kun je wat meer vertellen over de molen van Vragender?“, was de vraag van J te H. Heel veel, J te H, maar ik geloof niet dat erg veel mensen geïnteresseerd zijn in informatie in de geest van “De in 1958 gesloopte voorganger was al uitgerust geweest met Ten Havekleppen; deze molen is dat ook. Tegenwoordig heeft de molen, naast dit systeem op de binnenroede, ook het stroomlijnsysteem Van Bussel. Eerder was deze molen uitgerust met fokken.“ (bron) Ik laat het onderwerp dus maar rusten. Bijgaande foto is afkomstig uit de molendatabase.

 

En weer is er een taalkunstenaar uit ons midden weggenomen. Hoorde het gisteravond dat “peu nerveu“ Wim T. Schippers (bij de jeugd onder de 60 vooral bekend als Ernie) vond dat 83 jaar meer dan genoeg was. Van hem stamt de uitspraak "Geboren worden vind ik onzin, maar doodgaan vind ik nog veel grotere onzin". Je weet wel die man van de pindakaasvloer en de uitdrukking “Ik ben niet tegen koffie, mits het geen koffie is", zo’n stukje tekst dat klinkt alsof het iets betekent, maar ga er niet over nadenken, want het zegt niets. Wat vind je van "Dat is een ontwikkeling die zich in de toekomst mogelijk zal gaan voordoen" bijvoorbeeld. Bij een tweede of derde keer lezen lost zo’n zinnetje op in lucht. Een bijzonder mens al kan men daar “verschillend over denken, maar waarom zou men" en “dat was, achteraf bezien, niet zonder betekenis".

Gisteren dus inderdaad de taken gekregen voor de komende week. Voor mij veel zittende en fietsende bezigheden, conform afspraak. Vooral jurywerk: groepen beoordelen op loop- en zangkunst. Meestal kom je dan op een stoeltje te zitten ergens langs de route op een plek waar de muggen groter zijn dan de wandelaars. En met de marathon mag ik meteen al op de eerste controleplek appeltjes schillen en uitdelen. Ja op een moment dat je alleen de echte diehards als vrijwilliger ziet: mensen die om kwart voor zes ’s ochtends al klaarstaan met een blik in de ogen die zegt: “Ik heb hier vrijwillig voor gekozen, geloof het of niet.” Ik hoor inderdaad ook tot die diehards in tegenstelling tot W die pas om 10:00 uur hoeft aan te treden.

dinsdag 16 juni: @ vragender

Ik droomde dat ik niet in een camper bivakeerde in het jaar 2026 maar dat ik wakker werd in mijn plaggenhutje zo’n 2000 jaar eerder. Mist hangt boven de natte laagten. Ik ben een Germaanse boer, waarschijnlijk een Chamavi en kijk uit over kleine akkers en stukken bos. En nee: ik ken geen Vragender, geen Achterhoek en geen Nederland. Ik ken alleen mijn erf, zijn vee en de zandwegen die door het landschap slingeren. Ik lijk totaal niet op de stereotype "barbaar" die je in films tegenkomt. Omdat het warm is heb ik vandaag niet zoveel aan, maar wanneer het wat kouder zou zijn zou je me kunnen uittekenen in een wollen tuniek tot ongeveer de knieën, een broek van wol of linnen, een mantel van wol, vastgezet met een eenvoudige speld en leren schoenen of eenvoudige laarzen. Om het plaatje compleet te maken mag je nog een eenvoudig mes aan de gordel en een speer bij de ingang van het huis toevoegen. Niet vergeten: haar tot op de schouders. Heb je een beeld? Tja, en dan dat echte wakker worden: van de wekker op de smartphone van W, zij had een afspraak met pleegzuster Bloedwijn voor de jaarlijkse APK. Inderdaad: op een onmogelijke tijd.

De titel van dit blog luidt “stilte voor de storm“. Reden? Heel simpel: vandaag nog geen A4d, maar een rustige dag op de camping, met alleen een eindje fietsen teneinde de routes van de 5 kilometer te controleren. En dat betekent dat je het dorp niet uitkomt. De vier routes gaan alle van de Markt naar een speeltuin en terug. En hier zit nu net een probleem: in Lichtenvoorde zijn in de afgelopen jaren twee bekende, traditionele speeltuinen verdwenen. In beide gevallen is er gekozen voor een modernere, groenere herinrichting van de terreinen. Aleereerst Speeltuin De Els: na maar liefst 64 jaar te hebben bestaan, sloot de oudste speeltuin van Lichtenvoorde aan de Dr. Schaepmanstraat in september 2023 definitief de poorten. Door een tekort aan vrijwilligers en financiële middelen moest de vereniging worden opgeheven. Het terrein is getransformeerd naar een natuurrijke BOS-plek (Bewegen, Ontmoeten en Spelen), ingericht als een groen park. Enkele jaren later sloot Speeltuin De Schatberg. Eind 2025 is gestart met de herontwikkeling van het terrein. Het gebied is omgevormd tot een natuurrijke speel- en wandelomgeving. Dit project maakt deel uit van het grotere initiatief De Groene Long Lichtenvoorde, dat zich richt op natuurlijker spelen en ontmoeten. Leuke initiatieven, maar beide speelomgevingen zijn als pauzeplek voor de A4d ongeschikt vanwege het feit dat ze geen omheining hebben en dus te open zijn. Gelukkig is er een oplossing gevonden: één speeltuin bezoeken we twee keer en er is een nieuwe ruimte gevonden bij Zwembad Meekenesch waar het buitenterrein vorig jaar is getransformeerd tot een modern en avontuurlijk speelparadijs voor kinderen tot 12 jaar (zie foto in deze alinea).

En wat doe je dan zo’n dag? Je kent het antwoord misschien al: een beetje pruttelen. W heeft de binnenkant van de camper een grote beurt gegeven. Samen wat boodschappen doen, twee miniorenroutes gecontroleerd op de fiets en W nog even met een vriendin een paar uur gewandeld want de hond mocht worden uitgelaten. Zo kom je de dag wel door. Een mooie dag, een rustige dag. Tegen enen brak de zon regelmatig door en in de loop van de middag werd het 24 graden. Luifel uit: vanmorgen om een paar spatjes tegen te houden, vanmiddag om de ergste kracht van de zon weg te halen. Zon op/onder: 05:13/21:55 (gegevens Vragender). En morgen? Morgen is er weer een dag: de eerste dag van de A4d. En vanavond deed de elektische wokpan zijn werk.

een week lang twee zotte schapen - 1: de aftrap

Kreeg een appje van R te K naar aanleiding van mijn verhaal in het vorige blog over het oversteken van de grens met Duitsland. Hij begon met een beschrijving van woeste Germaanse stammen die hier leefden in een gebied waarbij nog lang geen sprake was van Nederland of Duitsland en moerassen, bossen en heidevelden zich uitstrekten verder dan het oog reikte. Kleine nederzettingen ontstonden op de hogere zandgronden. Mensen leefden van landbouw, veeteelt en jacht. De verbindingen liepen vooral oost-west; bewoners van wat nu de Achterhoek en het Münsterland is, hadden meer met elkaar gemeen dan met verre machthebbers. Het begon te veranderen in de middeleeuwen toen het gebied onder invloed van verschillende heren enn bisdommen kwam. Aan de oostkant speelde het machtige prinsbisdom Münster een belangrijke rol, terwijl aan de westkant de heerlijkheden van Gelre invloed uitoefenden. Grenzen waren toen geen scherpe lijnen op een kaart. Ze waren eerder overgangszones waar rechten, belastingen en macht soms door elkaar liepen. De zestiende en zeventiende eeuw waren onrustig. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd de regio meermaals geconfronteerd met troepenbewegingen, plunderingen en economische problemen. Groenlo was een strategische vestingstad en werd verschillende keren belegerd. Na de Vrede van Münster werden de grenzen tussen de Republiek en de gebieden van Münster duidelijker vastgelegd. Toch bleef het dagelijkse leven grensoverschrijdend. Families hadden verwanten aan beide kanten van de grens, boeren dreven handel met elkaar en markten werden bezocht ongeacht de politieke scheidslijn. Bewoners aan weerszijden van de grens spraken ongeveer hetzelfde dialect. Deze situatie bleef bestaan tot aan het begin van de twintigste eeuw, waar met name de twee wereldoorlogen de feitelijke situatie veranderde maar aan het eind van de eeuw de Europese integratie het juist weer mogelijk maakte om steeds eenvoudiger de grens over te steken.

Laat één van die Germaanse stammen, de Chamaven (je mag ook Chamavi gebruiken), nu net zo’n 2000 jaar geleden in dit gebied rondgehuppeld hebben. Iets verder (richting Overijssel) leefden de Tubanten. Kon W geruststellen: ze komt ze niet meer bij het toiletgebouw van het Zotte Schaap tegen. Overigens waren ze meestal vreedzaam. Je kunt ze het best voorstellen als groepen families of dorpen met een gedeelde taal en cultuur, onder leiding van lokale hoofdmannen, die leefden van landbouw, veeteelt, jacht en handel. Dus geen afgebakende politieke eenheid. Ze woonden in houten landhuizen, droegen wollen kleding en gebruikten speren en schilden. Het landschap bestond uit bossen, heide, rivieren en kleine akkers.

Zo zijn we met dit verhaal automatisch terecht gekomen bij minicamping ’t Zotte Schaap. Zei in het vorig blog dat we ons hemelsbreed een paar honderd meter gingen verplaatsen, maar dat is niet helemaal correct. Met de fiets is het 2,4 kilometer, dus zal het juiste getal ergens tussen de 1,5 en 2 liggen. Beschouw het als jeugdig enthousiasme van mij, De camping waar we een weekje gaan doorbrengen is ontstaan als gelegenheidscamping van de Zwarte Cross, je weet wel dat evenement waar boeren in de directe omgeving een flink graantje meepikken door hun weilanden te verhuren aan de Feestfabriek en hun erf open te stellen voor kamperende festivalgangers. Zo ook Paul en Agnetha, weliswaar geen boeren maar wel eigenaar van een leuk boerderijtje met wat “bunders grond“. Sinds een aantal jaren draaien ze in het seizoen een SVR-camping, ik geloof met maximaal 25 plaatsen. Van hieruit verrichten we vrijwilligerswerk voor de Lichtenvoordse Avondwandelvierdaagse, in de komende verhalen afgekort tot A4d. We staan op de camping om het feest nog completer te maken en de grote meevaller: we hoeven geen toeristenbelasting te betalen.

maandag 15 juni: @ vragender

Ja, de camping ligt officieel in Vragender. Als je tussen de bomen doorkijkt zie je in de verte boven op de bult molen De Vier Winden staan, al sinds de negentiende eeuw hét herkenningspunt van het dorp en de trots van Vragender. Generaties molenaars maalden hier graan voor boeren uit de omgeving. De naam verwijst naar de vrije windvang: vanuit alle richtingen kon de wind de wieken bereiken. Tegenwoordig wordt de molen nog regelmatig door vrijwilligers in bedrijf gehouden. De familie Gunnewick begon rond 1860 met maalactiviteiten in Vragender. Maar wil je naar de molen dan moet je de bult op. De Achterhoek ligt verrassend hoog naar Nederlandse maatstaven en Vragender doet daar nog een schepje bovenop: het ligt gemiddeld rond de 30 à 32 meter boven NAP, een meter of vijf hoger dan Lichtenvoorde. Het grote nadeel: water loopt naar beneden en het heeft jaren geduurd voordat er geen sprake meer was van wateroverlast in Lichtenvoorde onder aan de bult. 

Bijgaande foto van Omroep Gelderland laat de overstromingen van 2017 zien. En ook toen lag het dorp Vragender er maar te liggen op het Oost-Nederlandse dekzandplateau met als ondergrond keileem, een landschap dat zijn vorm kreeg door ijstijden van duizenden jaren geleden. Archeologische vondsten wijzen erop dat hier al in de ijzertijd mensen leefden. Lang voordat er een dorp was trokken boeren en herders over de hoger gelegen gronden rond de huidige "bult" van Vragender.

Vanmiddag dus verkast en we staan voor de derde keer op Het Zotte Schaap. Heb overigens zelden een camping gezien met zo’n passende naam: een vrolijke chaos van kippen die denken dat ze verkeersregelaar zijn en (neppe) schapen die je aankijken alsof jij op hún plek staat. Vanavond de instructievergadering voor veertig vrijwilligers in de Koppelpaarden. Veertig! Het klinkt bijna professioneel, maar geloof me: het is vooral een bijeenkomst waar iedereen elkaar eerst tien minuten vraagt hoe het met de heupen, knieën en kleinkinderen gaat en daarna pas toekomt aan de vraag wie er dit jaar de stempels mag uitdelen. Het zijn allemaal enthousiastelingen die van plan zijn om er voor de wandelaars en (vergeet dat vooral niet) ook voor zichzelf een leuk feestje van te maken. 

Als je precies wilt weten hoe het in zijn werk gaat moet je het artikel lezen dat in 2025 in de plaatselijke media is verschenen en terug te lezen is op https://www.achterlicht.nl/daphne-lionne. Het is een interview met twee belangrijke vrijwilligers van de club, Daphne en Lionne en het enthousiasme straalt eraf. Kort samengevat: een vrijwilliger bij de A4d doet heel uiteenlopend werk; het is echt een goed geoliede machine waarin ieder radertje telt. Er zijn een aantal personen die wat speciale taken hebben: drie bestuursleden (voorzitter, penningmeester en secretaris) worden bijgestaan door een aantal zogenaamde taakhouders die elk een min of meer afgebakende taak in de organisatie hebben: uitzetten en controleren van routes, materiaalbeheer, planning, onderhoud contacten, sponsering en natuurlijk de pr. De andere vrijwilligers zijn vaak multifunctioneel inzetbaar: verkeersregelaars zorgen dat wandelaars veilig kunnen oversteken en dat verkeer wordt omgeleid waar nodig, routecontrole/bezemwagen met name tijdens de wandelmarathon (vrijwilligers op fiets, scooter of motor die de route nalopen, helpen bij problemen en controleren of iedereen binnen is); startbureau en administratie (inschrijven van deelnemers, uitdelen van startkaarten, verwerken van medailles en stickers (vaak ook door jonge helpers); posten langs de route (stempelen bij controleposten, uitdelen van water, koekjes of fruit, helpen bij kleine EHBO‑situaties); op- en afbouw. Foto’s die vandaag in dit blog staan van de A4d komen uit het genoemde artikel en zijn gemaakt door Rick Mellink. 

Vanavond dus kregen alle vrijwilligers hun takenlijst uitgereikt en kon er kennisgemaakt worden met nieuwe gezichten. Je hebt namelijk twee soorten vrijwilligers: allereerst zijn er de doorgewinterde veteranen waarvan sommigen al dertig jaar meedraaien en precies weten waar elke verkeersregelaar, jurylid, stempelpost en zefs de verdwaalde wandelaar hoort te staan. En dan heb je de nieuwelingen, die nog denken dat het “wel meevalt” om vier dagen (en met een beetje geluk ook de zondag nog) op rij klaar te staan. Die herken je aan hun optimisme en aan het feit dat ze denken nog droge sokken te hebben na afloop van het evenement. Maar ik loop vooruit, voorlopig is de kop van de week eraf, het feest kan beginnen.

zwijgend tanken in duitsland

Een paar regenachtige dagen achter de rug. Van die dagen dat je voldoende tijd hebt om je bezig te houden met de familie van de Cucurbitaceae, in gewoon Nederlands de komkommerfamilie, waaronder de broertjes Cucumis sativus (komkommer en de variant augurk) en neefje Cucurbita pepo (de courgette). Kwam er op toen ik op een avond zo’n snaaibui had en een pot augurken tegenkwam. Je weet dat sommige vragen bij mij meteen beantwoord moeten worden en AI vertelde me dat de augurk in feite een speciale, kleinvruchtige komkommersoort is die vaak wordt ingelegd. Ook wist Aunt Inez (ik mag AI zeggen) me te vertellen dat pompoen, meloen en watermeloen ook tot dezelfde familie behoren. Dat is de reden dat de planten qua bloemen, groeiwijze en bladeren veel op elkaar lijken. En ja: inderdaad camperkomkommertijd, absoluut geen camperdagen. Dat kon overigens ook niet want Puzzeltje stond te kleumen bij de camperdokter. Paar kleine te herstellen dingen, stuk voor stuk klein maar samen vormen ze weer een leuke rekening. Niet zeuren: wanneer je een camper hebt weet je dat. Duurde wel even, moest weer gewacht worden op de levering van één bepaald item. Denk dan: heb in maart al een afspraak gemaakt en met de “servicemanager“ (je zult die functie maar op je visitekaartje hebben staan) doorgenomen wat er gerepareerd moest worden en we zijn nu drie maanden later, is dat onderdeel nog steeds niet aangekomen of pas gisteren besteld? Weet het W: nicht ärgern, nur wundern. Of in gewoon Nederlands: “wie zich niet ergert maar slechts verwondert wordt minstens tachtig en misschien wel honderd“. Ben met 75 al aardig op de goede weg.

Intussen moest ik ergens deze week van BeterSpellen ophoesten dat herten in de bronsttijd staan te burlen. Afkomstig van “bronst“ oftwel paardrift. Bronstijd bestaat ook, maar dat is een periode die al lang achter ons ligt, namelijk de voorhistorische tijd waarin mensen vooral bronzen werktuigen maakten. En zo leren we elke dag bij.

vrijdag 12 juni: @ bocholt

W een paar drukke dagen, de bus een lege dieseltank, weten dat de diesel net over de grens 30 cent billiger ist dan de goedkoopste tank in de onmiddellijke omgeving van de Kötteldiek en ik een dag of wat niks te doen. Tel alles bij elkaar op en deel dat door pi (je weet wel: 3,14 en nog een klein beetje) en je krijgt als werktitel van je blog “Zwijgend tanken in Duitsland“. Zwijgend omdat ik afgeleerd heb in mezelf te praten. Met een (bijna) lege tank kan ik maximaal 120 liter opslurpen en als je dat aan weerszijden van de grens doet zit er een kleine € 40,00 verschil in. Komt dat? Er zijn drie redenen voor aan te wijzen. Allereerst heft de Nederlandse overheid traditioneel veel hogere accijnzen op brandstoffen. Zowel op het gebied van vaste accijnzen als de zogeheten 'taksen' betaal je in Nederland structureel meer aan de staatskas dan in buurlanden. Neem bijvoorbeeld de omzetbelasting die je tegenwoordig niet meer zo mag noemen. In Duitsland betaal je 19% btw, terwijl het percentage in Nederland op 21 ligt. Omdat er btw wordt geheven over de kale brandstofprijs inclusief accijns, werkt dit verschil dubbel door in de uiteindelijke literprijs. En tenslotte hebben we nog te maken met overheidsingrepen. De Duitse regering heeft onlangs besloten een korting van 17 cent te geven op de brandstofaccijnzen om zo de pijn voor automobilisten te verzachten. Dit zorgt voor een onmiddellijke daling van de pompprijs. Tanken in Duitsland betekent een paar kilometer meer rijden maar ondanks dat ben je toch een stuk goedkoper uit.

Als je dan toch gaat tanken kun je ook best een beetje op camperplaatsenjacht gaan. In Duitsland dus en onder het motto “Ein Fremder ist ein Freund, den man noch nicht kennt!“ trok ik de Duitse grens over. Ik heb altijd het idee dat het niet ver weg is maar het voelt meteen anders, meteen buitenlands. Weet niet waar het aan ligt: landschap, bebouwing, infrastructuur of verwachting. Misschien wel een combinatie van die factoren. Als je bij het Zwillbrock, Oeding of zoals deze keer in Hemden voet op Duitse bodem zet lijkt het landschap meteen "ruimer" en minder dicht ingericht dan aan de Nederlandse kant: de landbouwpercelen zijn een stuk groter, de wegen langer en rechter en boerderijen zijn meer verspreid. En als je het dan toch over de bebouwing hebt: ook die is anders. Misschien zit het ook tussen mijn oren: zodra ik een grens oversteek gaat mijn brein automatisch zoeken naar verschillen. Moet toegeven in Hemden is dat gevoel van cultuurverschil wat minder, omdat je hier bij de grensovergang al bijna in de Grossstadt Bocholt zit.

Bocholt werd het dus, vooral omdat ik pas tegen half vier te horen kreeg dat bussie weer 100 procent was, maar die frustraties heb ik al eerder van me afgeschreven. Snel nog even vijf liter dure Nederlandse diesel in de tank, anders had ik de Heimat niet gehaald. Morgen aftanken. Op naar Womopark Am Aasee, waar ik nog net het voorlaatste plekje kon bemachtigen en dan nog omdat ik maar één nacht zou blijven. Sta dan ook op een plek met een bordje “reserviert ab 13.06“, dus morgen ophoepelen. Was ik trouwens toch al van plan. 12 flappen kost een overnachting daar. Stroom, toilet en douche moeten afzonderlijk betaald worden. Een pastamaaltijd werd het, met gehakt, doperwten en (om het een gezond tintje te geven) volkoren pasta. Genoeg over voor nog een dag, alleen niet voor morgen: heb de laatste boerenkool uit de diepvries meegenomen en die moet eerst op. V: 224.820; A: 224.850, wat een afstanden! Rijtemperatuur 18 graden. Wisselend bewolkt.

zaterdag 13 juni: @ bentelo

Heb de spreuk al wel eens vaker gebruikt: “The plans of a sailor are written in the sand al low tide“, een heel bekend maritiem spreekwoord. Het illustreert prachtig dat de planning of route van een zeiler uiterst tijdelijk, onvoorspelbaar en veranderlijk is. En neem van mij aan dat deze wijsheid heel toepasselijk is in de camperwereld en vooral als je met mevrouw Nales bent getrouwd. Nee, ik heb niet te maken met een oceaan, wind en getijden die constant veranderen, maar een wederhelft die soms spontane ideeën heeft. “Ik ga met de meisjes zondag naar de musical Tradfwives en eigenlijk zouden we achteraf ergens een vorkje gaan prikken, maar het lijkt me veel leuker dat opa kookt voor de kleinkinderen“. Tja, als ik naar de prijs van de kaartjes van een musical kijk kan ik me dat helemaal voorstellen. Overigens viel deze voorstelling nog wel mee: een derde of zo van wat je voor Foxtrot mag neertellen. Volgens mij hebben we de meiden van Tradwives vorig jaar op Oerol gezien, maar ik kan me ook vergissen. Kortom: opa is de beroerdste niet: boodschappenlijstje doorgegeven en de aspergesoep, een aangeklede vegetarische quiche en een toetje met aardbeien en kersen staan morgen op de gewenste tijd op tafel. De bedoeling was om vandaag een eind het Duitse Nordrhein-Westfalen in te pruttelen, richting Steinfurt, maar dat is niet logisch: mag ik morgen ongeveer dezelfde weg terugkarren. Steinfurt und Umgebung bewaren we wel voor een andere keer.

Het werd good old Bentelo, via Rhede, Oeding, Vreden, Oldenkott(e), Haaksbergen, Sint Isidorushoeve en Hengevelde. Wel even tanken in Duitsland, dat was immers de bedoeling. Gisteren in Lichtenvoorde 2,089 betaald, vandaag in Oeding 1,819. Zag in Bocholt ook prijzen van 1,809 en de app Fuel Flash vertelde dat je “iets verder weg“ de diesel ook al voor € 1,779 kon krijgen. Mocht overigens niet voltanken: kaartje begrensd tot 120 Euro. Jammer, maar we kunnen voorlopig vooruit. Nog een groot verschil tussen Duitsland en Nederland. Mocht ik bij de Nachbarn 100 km/u rijden over smalle binnendoorweggetjes, na het bord “Welkom in Nederland“ ging daar onmiddellijk 40 kilometer van af: op B-wegen nog maar 60 km/u. En dat is nog af en toe te veel wanneer er weer zo’n springplank in de weg geknutseld is. Had ik overigens al verteld dat ik onlangs Duitse vakantiepost gekregen heb? Foto van een mooi busje dat 8 km/u te snel reed. Kon W niet de schuld geven want een tweede foto liet zien dat ik achter het stuur zat. Kosten van die twee mooie plaatjes € 30. In Nederland ben je stukken duurder uit en je moet het ook nog zonder leuke foto’s doen. Tegen de noen aangekomen op de Bentelose Esch. Grote waterplassen op de camperplaats, zojuist een stortbui geweest? Geïnstalleerd, aangemeld en toen de nadruk gelegd op het “zijn“ en niet op het “doen“. Weet je dat je op deze camperplaats heel goed ’s middags de ogen even dicht kunt doen? V: 224.850; A: 224.911. Rijtemperatuur wisselend tussen 17 en 19 graden en warmer werd het niet vandaag. Zon op/onder: 05:11/21:54 (gegevens Bentelo). Het wordt een warme avondvierdaagse dit jaar, kijk maar naar bijgaande prognose. Het beroerde van weersverwachtingen is dat het weer zo wordt verwacht, kan over een uur al anders zijn.

zondag 14 juni: @ kötteldiek 

Een dag eerder dan gepland terug naar de Kötteldiek, maar je doet toch “alles“ voor je kleinkinderen? Vergeet niet dat je ook je wederhelft tevreden moet houden. Boodschappen waren al gedaan door W, alleen was ze erg creatief met het menu omgesprongen. “Ik wilde het je makkelijk maken!“ Dat houden we erin. Het was weer erg gezellig met mezelf en toen ik de bus geparkeerd had stond het telwerk op 224.950. Maandag gaan we een paar honderd meter rijden, dan zetten we ons campertje op onze A4d-camping Het Zotte Schaap. Tot dan.

oma is nog lang niet jarig, maar we vieren het nu al

Kreeg een berichtje van H te Z die zich afvroeg waarom ik me zo bezighield met de juiste schrijfwijze van de Nederlandse taal. Je mag het best een afwijking noemen H te Z, maar bedenk: niemand is perfect. Soms zit onze taal een beetje vreemd in elkaar, neem nu de schrijfwijze van “oer-Hollandse“. Een samenstelling met een initiaalwoord (oer-) krijgt een streepje. Omdat het een bijvoeglijk naamwoord is dat verwijst naar een nationaliteit, schrijf je 'Hollands' met een hoofdletter. Je moet het allemaal maar weten.

Deze week weer een nieuwe term gezien in de krant, “partnerbijdrage“. Werd niet gebruikt in de zin van de een of andere vorm van alimentatie maar als synoniem van advertorial. Een advertorial is een betaalde reclameboodschap die oogt als redactionele inhoud. Bedrijven gebruiken advertorials om informatie, verhalen of aanbevelingen geloofwaardig te presenteren, terwijl commerciële belangen en sponsoring centraal staan daarbij. Omdat advertorials meestal een niet zo herkenbaar duidelijke reclameboodschap is (bevat veel redactionele content en lijkt vaak op een artikel, interview of achtergrondverhaal en geeft meestal meer uitleg of context) moet duidelijk gemaakt worden dat het gaat om een commerciële boodschap. Advertorial is dan een mooi woord, partnerbijdrage vind ik ook prima gevonden, maar dan hoort het eigenlijk wel vergezeld te gaan van het woord “betaald“, dus “betaalde partnerbijdrage“. Boven bijgaande advertorial staat "Libelle samen met Fruitella".

zaterdag 06 juni: @ harreveld

Oma is pas eind juli jarig, maar dan is haar complete nageslacht verspreid over onze aardkloot: de ene familie zit in Japan, de andere in Indonesië. Iets anders dan een fietsvakantie van twee weken naar Vlieland, tentje mee in een fietskar. Tijden veranderen zullen we maar zeggen. Oma’s verjaardag wordt dus op andere momenten gevierd. De Harreveldse tak van de familie was dit weekend aan de beurt. BBQ-spullen in de camper en gaan met die banaan. Om even terug te komen op mijn fascinatie voor het Nederlands: het zijn bbq-spullen, een bbq’tje, twee bbq’s, maar wel weer barbecuespullen. Hoofdletters in de afkorting mogen ook. We maken er dus een gezellig weekend van. Een gezellige middag en avond. We stonden voor de zoveelste keer verbaasd over de hoeveelheden die dat jonge (en het ook wat oudere) spul naar binnen kan werken. De Lichtenvoordse middenstand had weer een goede dag. De uitspraak vooraf van W "Daar houden we genoeg van over om nog de hele week van te leven" werd na afloop van het etentje veranderd in "Ga jij of ik morgen naar de Lidl?" Tegen elven fluisterde W: “Let’s call it a day“. Ze was inmiddels al van de port overgestapt op de sinas. Mijn Engels is nog net voldoende om te snappen dat we het op dat moment voor gezien moesten houden dag en tevreden konden we ons bussie opzoeken.

zondag 07 juni: eerst @ harreveld, daarna @ kötteldiek

Rust in ons busje. We werden pas om 10:00 verwacht voor het gemeenschappelijk ontbijt. Opa kreeg de wind van voren omdat hij zes minuten te laat kwam. Reden: hij moest voor de gekookte eitjes zorgen en als je daar pas om vijf voor tien aan denkt dan heb je inderdaad een probleem. Na de koffie bus weer naar de Kötteldiek waar het ding in gereedheid moest worden gebracht voor periodiek onderhoud bij de camperboer maandag. Eén ding hebben we zelf al gedaan: een nieuwe toiletcassette geplaatst. Mag wel na 13 jaar. Een mooi (kort) weekend. Meteen maar het Zotte Schaap geboekt voor de week van de Lichtenvoordse Avondwandelvierdaagse die 15 juni start met de verplichte werkbespreking.

camperfietsen - 16: een voorlopig einde

Als je eega en je nazaten een muziekevenement bezoeken heb je als schrijver van deze stukjes alle tijd om in de geschiedenis van Pijnacker te duiken. Een zeer opmerkelijk verhaal dat ik tegenkwam was “Het Hongerwonder van Pijnacker“ (bron). Hiermee wordt Engeltje van der Vlies bedoeld die leefde van 1787 tot 1853. Het was een Schiedamse dienstbode die landelijke bekendheid kreeg. Ze beweerde tientallen jaren niets te eten of te drinken. Ze bracht haar tijd door met het breien van kousen. Omdat veel mensen geloofden dat deze kousen een genezende kracht bezaten, had zij hiervan een handeltje gemaakt, dat bepaald geen windeieren legde. Boze tongen beweerden dat zij een bedriegster was. Zij trok er zich niets van aan en ging rustig door met haar kousenhandel. Maar het ongeloof nam steeds grotere vormen aan en allerwege werd er aandrang op haar uitgeoefend om zich onder controle te stellen, om na te gaan of er van bedrog sprake was. Doch Engeltje weigerde en toonde zich zeer verdrietig door het wantrouwen van haar medeburgers. In het jaar 1826 bedroeg het aantal bezoekers zelfs duizend per maand. Men kan begrijpen dat Engeltje het niet bij kon breien, zodat vele bezoekers zonder de genezing brengende kousen huiswaarts keerden. Door tussenkomst van de burgemeester, de heer Van den Braak, gelukte het eindelijk om haar te overtuigen van het feit dat als zij zich zou laten controleren, de praatjes de wereld uit zouden zijn. Deze commissie liet Engeltje een paar weken dag en nacht in de gaten houden en moesten uiteindelijk concluderen dat de bevindingen van het observatieteam was “[…] Wij ondergetekenden verklaren uit liefde der waarheid en ter requisitie van de heren Stipriaan, Luiscius en Vorstman, dat wij al hetgeen in dit journaal is opgetekend, rakende ene Engeltje van der Vlies te Pijnacker, door ons is gezien en waargenomen zonder daaromtrent enige afwijkingen te hebben meegemaakt, of daartoe door iemand aangezocht te zijn en veel minder daarvan, hetzij uit medelijden, hetzij om enige giften of gaven, of veranderd of gewijzigd te hebben, maar alles eenvoudig is opgetekend, zoals hiervoor in de beschrijving zelve gevonden wordt; bereid zijnde, een en ander gerequeerd, met solemne eede te bevestigen. […]” Uiteindelijk overleed Engeltje op 23 december 1853 na 35 jaar niet gegeten te hebben en 31 jaar niet gedronken. Doktoren voerden een autopsie uit en het bleek dat Engeltje de hele wereld bij de neus had genomen, de medische wetenschap niet uitgezonderd. Bij het onderzoek bleek de maag- en darminhoud restanten van voedsel te bevatten. Bij een later onderzoek kwam men tot de ontdekking dat er in de bedstede, waar Engeltje vele jaren had vertoefd, een buisje uitkwam, waardoor een buurvrouw haar vloeibare etenswaren toediende. Paul van Vliet zou zeggen: “Dat zijn leuke dingen voor de mensen!“

maandag 1 juni: @ kötteldiek

Aan alles komt een eind, ook aan onze meivakantie. Moest van mijn wederhelft (bijna) de hele maand mei blokkeren in de agenda en dat is gelukt. Na het feestje van een 14-jarig kleinkind trapten we op 3 mei af onder de titel “camperfietsen naar het zuiden“ en dat hebben we twee dagen volgehouden met Bocholt en Straelen als etappeplaatsen. Toen even een korte break (slecht weer) waarbij we twee camperproblemen hebben later verhelpen: ons 12-voltsysteem werkt weer en in de waterpomp zit ook weer muziek. Toen dit achter de kiezen was (en het weer weer wat beter) waren Sint Odiliënberg, Maastricht en Aachen de volgende etappeplaatsen. Sneeuw op de Vennbahn, dus besloten om via Sint Odiliënberg even naar de Kötteldiek te verhuizen om de energierekening van Vattenfall een beetje op te krikken (inderdaad thuis de kachel aan). Na een weekje hebben we de draad weer opgepakt, inderdaad in Sint Odiliënberg, maar besloten niet naar het zuiden te fietsen maar in Nederland te blijven: wachten op een oproep voor een operatie (die uiteindelijk - waarschijnlijk - pas eind juli zal plaatsvinden, maar weet alles eens van tevoren). De titel werd veranderd in camperfietsen en vervolgens gingen we zes nachten “overpinksteren“ in Balgoy. Daar heerlijk gefietst, meestal met zijn tweeën. Omdat “de pilletjes van de dokter“ moesten worden aangevuld twee nachten doorgebracht in Halle (W heeft de etappe Balgoy - Halle op de fiets afgelegd) en daarna volgden twee nachten in Werkhoven, waar we net een paar dagen te vroeg waren voor de eerste kersen maar wel konden genieten van de aardbeiden. Onze meivakantiereis afgesloen met twee nachten Zoetermeer (W op de fiets van Werkhoven naar Zoetermeer) waar we qualitytime doorgebracht hebben met (een deel van) ons nageslacht.

En dan vandaag weer naar huis, we hadden nog graag een paar weken zo doorgemodderd: W fietsen van etappeplaats naar etappeplaats en ik zorgen voor de randvoorwaarden. Zit er niet in: rest van de week (te beginnen met maandagavond) is volgeboekt met van alles en nog wat op vrijwilligersgebied. V: 224.601; A: 224.776. Rijtemperatuur 20 - 23 graden. Gereden tijdens deze reis 1.461 kilometer met de bus, de fietskilometers van W moeten we nog totaliseren. Zon op/onder: 05:19/21:43 (gegevens Lichtenvoorde). Busje staat intussen bij de dokter, iets met een radiatorventilator. We hebben dus al weer een bestemming gevonden voor ons AOW-vakantiegeld dat we onlangs hebben gekregen. En mocht dat niet voldoende zijn: we krijgen ook nog wat van de belasting terug. Je hoeft dus nog geen crowdfundactie te organiseren. Alhoewel: niks mis met zo'n actie. Waarschijnlijk spreken we elkaar hier weer in het weekend, dan staat er weer wat camperachtigs in de agenda. Vooropgesteld dat Puzzeltje dan gezondverklaard is.

camperfietsen - 15: de fiets start beter dan de bus

H te L (die een paar weken de tijd heeft om van alles te lezen) wees mij op de rubriek met lezersreacties in het Parool. Een van de schrijvers geeft te kennen: “Het gaat niet alleen om de prijs. De vraag is niet wat een bitterbal kost, maar wat die waard is. Rekenkundig moet je bijvoorbeeld nooit kinderen nemen. Alles bijeen kosten ze ongeveer de prijs van een half tot driekwart huis. Er is kennelijk iets anders dan die rekening dat kinderen interessant maakt. Maar voor de prijs van een kind kun je jarenlang bitterballen eten. Staan tegenover de prijzige bitterballen een aardige bediening, gezellige sfeer, je vrienden zien, een tijd waar je met genoegen op terugkijkt? Dan lijkt de prijs mij bijzaak. Vinden we dat hoe dan ook te duur, bedenk dan dat nog nooit iemand is overleden aan bitterballengebrek“.

Ook wees hij me op een interview met Harrie Jekkers in de Volkskrant. Harrie (die van “Over de muur“ met Klein Orkest en “Oh, oh Den Haag“) stopt binnenkort met optreden. H te L vond dat het woord salonsocialist zowel bij Harrie als bij mij past en citeerde de zanger: “Mijn twintiger jaren, dat was de tijd van het kabinet-Den Uyl. Als je toen niet links was, had je geen vrienden. Iederéén was links. Het is wel teleurstellend dat al die linkse mensen langzamerhand gearriveerd zijn in goede banen en niet zo links meer zijn. Ik reken mijzelf daar ook enigszins toe. Wat moet ik nou nog zeggen met al dat bezit dat ik heb?“

Dan nog even die dorpssupers. Naar aanleiding van mijn verhaal over Anno die zijn dagwinkel in Werkhoven moest sluiten kreeg ik een appje van S te W die het met me eens was dat de sluiting van dit soort winkels vrijwel altijd een ramp voor een dorp is. Ze wijst er wel op dat in veel kleine plaatsen dit soort dagwinkels worden gerund door vrijwilligers. Het succes van zo’n super annex ontmoetingscentrum heeft volgens haar vooral te maken met de hechte dorpsgemeenschap. Ze wijst naar een initiatief in Baambrugge, een klein gat in de buurt van Abcoude waar de inwoners er echt de schouders onder gezet hebben. Belangrijk is dat je niet alleen kartrekkers hebt maar ook mensen die kennis hebben van hoe het fiscaal allemaal zit en die ook een businessplan kunnen schrijven. Als je dan als supermarkt provinciale subsidie in de wacht kunt slepen en nog geld kunt binnenhalen via crowdfunding dan ben je een goed eind op weg.

zaterdag 30 mei: @ zoetermeer

Vrijdagavond was er nog een beetje nat spektakel. Vergeleken met onder meer het oosten van het land stelde het niet zoveel voor. Op bijgaande foto zie je de lieftallige voeten van mijn jongste zus die met man, hond en campertje in het Achterhoekse Haarlo op een kampeerterrein van de Groene Koepel staat, je weet wel die club waar ook “kamperen bij de boswachter“ onder valt. Ze laat zien waar je terecht komt als je uit hun campertje stapt. Gelukkig dat ze niet met een tentje op pad waren. Hier in Werkhoven wel een daling in temperatuur van 10 graden in een tijdsbestek van een uur. Vond het helemaal niet erg. Kreeg later in het weekend nog een filmpje van zwager R die met vrouw en blafbeest ergens in de buurt van Münster op een camping staan. Volsta met een screenshot: er komt "een beetje water" van de luifel.

Vandaag een verplaatsing naar het westen. Einddoel camping De Drie Morgen in de Driemanspolder bij Zoetermeer. Is sinds een paar jaar ons vaste thuis geworden wanneer we bij en met dochterlief en aanhang in Pijnacker leuke dingen ondernemen. W wilde de afstand per fiets overbruggen, je bent niet voor niks aan het “camperfietsen“. Het pad dat ik voor haar had uitgestippeld komt vrijwel overeen met afgelegde route, zie bijgaand kaartje. Tja je weet maar nooit of de relatie van W met Komoot goed genoeg is om een tocht inderdaad exact conform planning te volbrengen. Met wind uit het oosten is het lekker fietsen als je voornamelijk westwaarts moet.

Had zelf wat moeite om op de weg te komen. Motor wilde niet “ronddraaien“, steeds een voorzichtig begin en dan uit met het feest. Had donderdag al een melding “laat motor controleren“ maar dat lampje van het motormanagement heeft in zijn leven al zo vaak zijn gezicht laten zien. Ooit een keer een halve dag in een Franse Fiatgarage doorgebracht, systeem uitgelezen en niks kunnen vinden. Na een keer of tien probereren liep de motor weer als een tierelier. Ben in één ruk doorgereden naar de camping bij Zoetermeer. Was ook geen interessante route. Kon vervolgens een paar uur op de parkeerplaats (zo’n 200 meter voor de camping) staan wachten, immers inchecken vanaf 14:00 uur en de laatste keer gemerkt dat ze daar (soms) behoorlijk precies aan kunnen zijn. Meer zo’n TOP-parkeerterrein (Toeristisch Overstap Punt) waar relatief veel campers geparkeerd stonden. Even de benen languit, een sapje en een paar puzzels en voor je het weet staat W naast je.

W had maar één foto gemaakt tijdens haar tocht van 71,8 kilometer, maar "over die foto kun je een verhaal van minstens drie A4-tjes kwijt" was haar begeleidende commentaar. Klopt, maar zal het mijn volgers niet aandoen. Het is een foto van de plek waar het Lekkanaal uitmondt in het Amsterdam-Rijnkanaal. Die plek zoek je bij Nieuwegein, vlak bij de historische kern van Vreeswijk. Het is een bijzonder stukje Nederlandse waterbouw waar verschillende functies samenkomen: scheepvaart, waterbeheer, drinkwatervoorziening en zelfs militaire geschiedenis. Ondanks dat het Lekkanaal maar ongeveer 4 kilometer lang is vormt het een cruciale verbinding tussen de rivier de Lek en het Amsterdam-Rijnkanaal. Hierdoor kunnen schepen vanuit de Rijncorridor richting Amsterdam varen zonder gebruik te maken van oudere vaarwegen. Details over de Prinses Beatrixsluizen (een van de drukste sluizencomplexen van Nederland), de historische Plofsluis (beschreven in een blog van mij uit juli 2024), zal ik achterwege laten. W vond het een heel opvallende plek: overal water! En inderdaad zie je brede waterwegen, grote binnenvaartschepen en sluizen. Voldoende zo?

Aanmelden, installeren, soepje, douchen en wat ander niet nader te omschrijven sopwerk. Toen op de fiets naar Pijnacker, waar de Achterhoekse vlag weer fier wapperde, het bier koud stond, de barbecue (schoonzoon M) en het kookeiland (dochter F) weer hun best deden en we uiteindelijk (zoals gebruikelijk) met Hitser verloren van kleinzoon Q en dat nog wel met de versie met hits van Nederlandse artiesten, waaronder veel “oude meuk“. Voor het donker terug en dat is niet zo moeilijk om deze tijd van het jaar, want zon op/onder: 05:30/21:49 (gegevens Pijnacker). Rijtemperatuur 21 - 23 graden, later op de dag werd het net geen 28 graden en dat is zeer warm voor eind mei. Al met al een heel prettige dag. V:224.536; A: 224.601. We blijven nog een dagje in deze buurt.

zondag 31 mei: @ zoetermeer

Een rustige zondagochtend na een nacht rondleidingen op het museum gegeven te hebben in het Servo-Kroatisch (je weet wel die taal die je uitspreekt als “srpskohrvatski“. Na de broodjes moest W even met de fiets op klep om vogels te kijken terwijl ik me bezighield met mijn lievelingsactiviteit op de zondagochtend: “zo weinig mogelijk activiteit ondernemen“. W kwam terug met een paar foto’s maar met de teleurstellende mededeling dat ze geen “bijzonder spul“ had gezien. Bij dat “bijzondere spul“ moet je denken aan lepelaars en (sinds kort ook af en toe in de Driemanspolder) flamingo’s uit het Zwillbrocker Venn, herkenbaar aan hun ring. Zwanen en kieviten waren in de meerderheid.

“Zijn die huizen hier nu gemiddeld erg veel duurder?“, vroeg W zich af toen we vanmorgen door de omgeving fietsten voor een nieuwe ontmoeting met (een deel van) ons nageslacht. Had nog wat tijd over en zie: zowel de de gemiddelde WOZ-waarde als de gemiddelde verkoopprijs liggen in Pijnacker een behoorlijk stuk hoger dan in Oost Gelre. De WOZ-waarde geeft de geschatte woningwaarde voor belastingen weer, terwijl de verkoopprijs gebaseerd is op daadwerkelijk verkochte woningen. We gaan in beide gevallen uit van cijfers over 2025. Maak je borst maar nat: Voor Pijnacker gelden de volgende getallen: € 630.670 (verkoopprijs) en € 516,000 (WOZ-waarde). Voor Oost Gelre lag de gemiddelde verkoopprijs in 2025 rond €377.000 tot €384.000, terwijl de gemiddelde WOZ-waarde uitkomt op €341.000. Een gemiddelde koopwoning in Pijnacker kost momenteel ongeveer €250.000 meer dan een vergelijkbare woning in Oost Gelre. De belangrijkste reden daarvoor is dat Pijnacker profiteert van de ligging nabij Den Haag, Rotterdam en Delft, waardoor de woningdruk veel hoger is. Afbeelding in deze alinea komt van Funda. Het gaat om een tussenwoning uit 1962. Kopen? € 545.000 (kosten koper).

En dat terwijl beide gebieden een soortgelijke oorsprong hebben: de omgeving was drassig en werd in de loop der tijden ontgonnen. Pijnacker ligt in het veenweidegebied tussen Delft, Rotterdam en Zoetermeer en ontstond op een hoger gelegen kleirug. Juist deze iets hogere gronden maakten bewoning mogelijk in een landschap dat verder uit moerassen en veengebieden bestond. De eerste bewoners vestigden zich waarschijnlijk tussen de jaren 800 en 1000. In de eeuwen daarna begonnen de graven van Holland met grootschalige ontginningen van het veengebied. Door sloten te graven en water af te voeren werd de grond geschikt gemaakt voor landbouw en veeteelt. In deze periode ontstonden ook omliggende nederzettingen zoals Delfgauw en later Nootdorp. De ontginningen hadden echter een keerzijde. Het veen begon in te klinken en de bodem daalde. Vanaf de zestiende eeuw werd bovendien op grote schaal turf gewonnen, wat leidde tot het ontstaan van plassen en watergebieden. Om het land bruikbaar te houden werden polders aangelegd en molens gebouwd om het water weg te malen. Veel van het huidige landschap rond Pijnacker is gevormd door deze eeuwenlange strijd tegen het water. Vond bijgaande afbeelding wel passend. Bijschrijft: “de 17e-eeuwse boerderij aan de Noordweg no. 29 te Pijnacker, naar een aquarel van Verheul uit 1929 (foto: Gemeentelijke Archiefdienst Rotterdam)“.

Schoonzoon M nam vandaag met zijn sax deel aan het meezingevenement "Van Smartlap tot Opera" op de Koeweide in Rotterdam Crooswijk, dat voor W, dochter F en kleinzoon Q uitstekend befietsbaar was vanuit Pijnacker. Voor opa net een paar kilometers te ver, hij mocht op het huis en kat Azrael passen. "Van Smartlap tot Opera" is een grootschalig, gratis buitenconcert, dit jaar toe aan zijn 17e editie. “Het evenement staat bekend als een ongekend meezingspektakel waar jaarlijks zo'n 1.500 tot 2.000 bezoekers op afkomen. Het festival brengt een unieke mix van oer-Hollandse tranentrekkers en wereldberoemde opera-aria's.“ (bron: programmaboekje). W vond het indrukwekkend en noemde het “een laagdrempelig feest van herkenning voor jong en oud“ (waarschijnlijk hetzelfde programmaboekje gelezen). Ketelbinkie en Bella Italia werden moeiteloos afgewisseld met meesterwerken uit het klassieke repertoire, zoals De Barbier van Sevilla en dat alles uitgevoerd door zo’n 150 muzikanten en zangers op het podium, een samenwerking tussen meerdere koren en orkesten, waarvan ik je de namen zal besparen omdat het allemaal “locals“ zijn. Heb overigens het Nonnenkoor niet horen noemen, maar die zal ongetwijfeld door het publiek zijn meegebruld net als Conquest of Paradise. Ik werd via filmpjes op de hoogte gehouden.

En ook zo was er weer heel snel een mooie dag voorbij. Maximaal 23 graden in de Driemanspolder, het voelde warmer: benauwder. Na weer een uitstekende maaltijd in het Pijnackerse terug naar de camping, Nog wel wat extra kilometers gereden: toen Miep van Google zei: “Bestemming bereikt“ kwamen haar en onze bestemming niet geheel overeen, er zat nog een paar kilometer tussen. Maar mooie rustige paden, dus geen straf. En morgen? Morgen is er weer een dag. We gaan kijken of ons busje wil starten en dan gaan we linea recta naar de Achterhoek: onze meivakantie is morgen afgelopen. Dan nog even de evaluatie want dan zijn we terug van niet ver weggeweest, maar zoals gewoonlijk kan de publicatie van dat verhaal even op zich laten wachten. Net als dit verhaal, maar hier is het eindelijk beste C te L.