paddenstoelen zoeken – 5: back home

Een paar dagen doorgebracht in Noord-Brabant en een paar in het Limburgse land geweest. Vooral dat laatste is een beetje een apart gebied. Want wat is nu precies “Limburg”. Je begint er al mee dat er op dit ogenblik twee Limburgen zijn: Limburg in Nederland en Limburg in België. En dan heb je nog het voormalige hertogdom Limburg, dat eerst een graafschap was. Limburg was tussen de elfde eeuw en 1795 een lappendeken. Bekijk bijgaand kaartje uit 1350 maar eens. Inderdaad een ratjetoe van grotere en kleinere gebiedjes die rechtskundig los van elkaar stonden. En dat dat uiteindelijk allemaal weer één geheel is geworden in 1815 en later toch weer in twee delen is verdeeld is ongetwijfeld een volgende keer een object van studie.

dinsdag 11 oktober: @ home

Het blijft een cadeautje zo’n minirondtrip met dit mooie herfstweer. Maar ook aan mooie dingen komt een einde. Ook aan ons verblijf op Camperplaats Kessel waar we twee nachten hebben gestaan. Alles mooi voor elkaar voor € 13,00 (+ € 2,50 voor de vonken) per nacht. Positieve reviews, maar ook hier weer: als je op de bonnefooi aan komt wapperen is het maar de vraag of je een plekje vindt. Vooral in het hoogseizoen moet je echt wel reserveren. Misschien voor de eigenaren best prettig, maar voor de “vrije jongens” wat minder. De cp is aangesloten bij de keten “Van Ons”, dat betekent over het algemeen “het is prima voor elkaar”. Nadeel? Ja, eentje: de (gratis) hardgekookte eieren vond ik iets te hard gekookt. Deze week maar eens een eiersalade van maken. Fijn dat niet alles perfect is! Toen vanmorgen de ergste kou uit de bus en de mist uit de lucht waren konden we de neus van Puzzel naar het noorden richten en via een heel andere route dan een paar weken geleden (toen we ook “ergens” vanaf de Napoleonsbaan vertrokken) werden we door Miep van Google Maps teruggepraat naar huis.

V: 188.752; A: 188.850. Rijtemperatuur tussen 7 en 15 graden; lage mist om te beginnen, later vrijwel onbewolkt. Zon op/onder: 07:50/18:49. Morgen met twee kleinkinderen naar het Oorlogsmuseum in Overloon. Drie musea in één week: het moet niet gekker worden. En ja: de paddenstoelen zijn in beetje in het water gevallen de afgelopen dagen. Nog eens een keer rustig over doen. Een passend tegeltje dan maar om deze trip af te sluiten. 

paddenstoelen zoeken – 4: deutsche pilze

Vaste lezer T te D kwam naar aanleiding van mijn zilverpapierverhaal aan met een artikel dat hij op internet gevonden had: https://www.geschiedenisbibliotheekgroningen.nl/historie/schatkamer/bijzondere-archiefstukken/zilverpapier-bleek-goudmijn. Heb je geen tijd of zin om het hele verhaal te lezen hier een summiere samenvatting. Ene Dr. Denker (in het noorden van het land) zamelde in de jaren vijftig van de vorige eeuw zilverpapier en aanverwant recyclebaar materiaal in en verkocht dat voor goede doelen aan opkopers. Het interessante aan dit verhaal is dat er onlangs een kasboek van deze zilverpapieractie openbaar is geworden (zie afbeelding). Het is maar een onbeduidend schriftje, maar het geeft inzicht in de inkomsten en uitgaven van een aantal jaren in de eerder genoemde periode. Aan de uitgavenkant staan onder meer de aanschaf van blindengeleidehonden en rolstoelen. Het schijnt dus dat ik mijn verhaal over “het ingezamelde zilverpapier werd weggeflikkerd” duidelijk bij moet stellen, tenzij het genoemde artikel fakenieuws is.

maandag 10 oktober: @ kessel

Onze laatste volle camperdag van deze minireis alweer. Opnieuw een frisse nacht. Volle maan, om 22:54:41 was gisteravond de maan op haar “volst”. Vanmorgen stond ze nog mooi te wezen tegen de blauwe lucht aan. Voor de verandering maar weer eens een eindje fietsen. Vandaag het Duitse land in aan de andere kant van de Maas, misschien hebben ze daar ook paddenstoelen. De Napoleonsbaan over en met een paar minuten staan we in Kessel.

Weer eens de Maas over met een veerboot, deze keer de pont van Kessel naar Reuver, een iets grotere overzetboot dan gisteren, maar van dezelfde maatschappij en ook tegen dezelfde prijs: € 0,90 voor een fietser enkele reis. De eerste kilometers van de tocht vielen tegen: we moesten de A73 over en dat schijnt volgens meisje Komoot routetechnisch gezien alleen maar over een vrijliggend fietspad langs een rijksweg te kunnen. 

Na een kleine 10 kilometer waren we in Duitsland en daar werd het meteen anders: niks aangeharkte betonnen fietspaden langs doorgaande wegen maar min of meer harde zandwegen door bos en heide, te beginnen met een gebied dat “Schwalmbruch” genoemd wordt, een beschermd natuurgebied van 286 ha groot aan de grens met Nederland. W vond het mooi met één opmerking: de beloofde Aussichtsturm was afgebroken, alleen de bordjes stonden er nog.

Toen we na een tijdje weer in de bewoonde wereld kwamen en de bospaden voor even werden ingeruild voor geasfalteerde land- en dorpsweggetjes, kwamen we onze eerste verzameling oude stenen tegen: Haus Elmpt, waarvan de geschiedenis teruggaat tot aan het begin van de twaalfde eeuw. Je mag er niet in: privébezit.

Een half uur later was een tweede hoop oude stenen ons uitzicht: de burcht en de watermolen van Brüggen. De burcht is een imposant bouwwerk midden in het centrum van de stad. De graven van Kessel bouwden het in de dertiende eeuw om een doorwaadbare plaats over de S(ch)walm veilig te stellen. Duits of Nederlands gebied? Het onderscheid was er toen nog niet. In de tuin van het slot waren jongelui met activiteiten bezig. Soort vormingsdagen? In het kasteel vind je nu ook een museum. De Brüggener Mühle, deze diende als koren- en slagmolen en in bedrijf bleef tot 1955 ligt naast het slot. Beetje toeristengat dat Brüggen met veel terrassen in het centrum en zelfs om 12 uur op een doordeweekse (maan)dag in oktober was het merendeel goed bezet.

Plotsklaps stonden we voor een groot hek dat gemotoriseerd verkeer tegen moet houden: één van de ingangen van het Brachter Wald, een heel bijzonder natuurgebied. Het terrein was tot 1996 in handen van de Britse strijdkrachten die het gebruikten als munitieopslagplaats. Zo’n bestemming kan zich geen pottenkijkers veroorloven en daarom was het hermetisch afgesloten. Tussen de opgeslagen bommetjes en kogels door is de natuur hier haar eigen gang gegaan en kun je er uiterst zeldzame en bedreigde planten en dieren vinden. Ook groot wild schijnt hier voor te komen. Even dacht W nog dat ze herten kon horen burlen, maar ik maakte een einde aan het feest door te stellen dat het vermoedelijk het kraken van haar Chinese rijwiel was. En inderdaad: één trap tegen het achterwiel deed de burlende herten het zwijgen toe. Spoorlijnen, perrons, bunkers - als je goed kijkt is de gehele infrastructuur nog goed herkenbaar. 

Voor we het wisten stonden we weer aan de oevers van de Maas en na een kilometer of zes stond de pont op ons te wachten (niet nadat we een foto van Kessel hadden gemaakt). Kessel, vroeger een stuk belangrijker dan nu: het was de voormalige residentie van Graafschap Kessel en kreeg in 1312 stadsrechten. Grote lappen grond met alles erop en eraan (inclusief de bevolking) verkopen was in die tijd normaal, vooral als je geldgebrek had. Op die manier ging Kessel over naar het Graafschap Gelre en hoorde tot het Overkwartier (één van de vier delen waaruit Gelre toentertijd bestond). Belangrijk? Ja, want aan het eind van de Tachtigjarige Oorlog  werd het voormalige hertogdom Gelre bij de Vrede van Münster in 1648 definitief gesplitst. Opper-Gelre of Overkwartier (met het Land van Kessel) bleef deel uitmaken van de katholieke Spaanse Nederlanden onder de Spaanse Habsburgers. De drie noordelijke kwartieren van Gelre kwamen als Gelderland bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. 

Tegenwoordig is Kessel een klein onderdeel van de gemeente Peel en Maas en herinnert niet veel meer aan die oude tijden met uitzondering van Kasteel de Keverberg dan, maar eigenlijk is dat ook pas een jaar of acht oud. Schreeuwt om uitleg, ik weet het. Er werd al een torentje gebouwd in 950, maar het grote knutselwerk begon rond 1250 toen op een kunstmatige heuvel (een motte) de voormalige residentie van de graven van Kessel tot stand kwam. Het kasteeltje leefde nog lang en gelukkig tot het in de Tweede Wereldoorlog werd bezet door Duitse soldaten. “Laat niet uit dankbaarheid voor het aangenaam verpozen, de eigenaar van het kasteel de schillen en de dozen”, was niet voldoende voor de terugtrekkende toepen: ze bliezen het op en staken het in brand. In 1953 werden de restanten door de gemeente Kessel aangekocht. Er was zoveel van het kasteel verloren gegaan dat men heeft besloten om de burcht niet te restaureren maar te consolideren: handhaven in de staat waarin hij is en zodanig te onderhouden dat verder verval niet kan optreden. En zoals dat wel vaker in Nederland gaat: er kwam een stichting. De stichting Behoud Kasteel Keverberg werd eigenaar van de ruïne, schraapte een miljoen of vijf bij elkaar, herstelde de oude muren en maakte er verder iets moderns van. Weer een andere stichting exploiteert het bouwwerk als vergader-, trouw- en feestlocatie met als wervende tekst: “Op de grens van Noord- en Midden-Limburg is het ook een perfect onderdeel van een dagje uit vol historie, avontuur en architectuur. Natuurlijk ben je ook welkom voor een heerlijke kop koffie of een lekker speciaalbiertje.” Nog even wat geleend beeldmateriaal voor de volledigheid: de mooie “blauwe” foto is van VVV Hart van Limburg. Andere foto's in dit verslag allemaal van een zekere W te L, kortstondig verblijvend te K.

Een bezoekje aan de Coop topte onze reis af: hoeven we ook niet bang te zijn om van honger en dorst om te komen. En dat wachten het moment van het leegraken van de gasfles heb ik ook gehad: heb preventief de volle bus maar aangesloten, hoeven we tenminste niet in het donker aan het knutselen om te kunnen koken of stoken. Een mooie dag: van vrijwel onbewolkt (in de ochtend) tot volledig bewolkt (later op de middag); temperatuur oplopend tot 20 graden. Om half vijf een paar spetters. Een mooie dag. En morgen? Morgen is er weer een dag: terug naar huis want woensdag oppasverplichtingen. En oh ja: het thema was toch paddenstoelen? Auch in Deutschland keine Pfilze gefunden (aber auch niet gesucht). Dan nog één memorabel feit: de fiets had gisteren het mooie getal 8.000 in het display staan (gefietste afstand vanaf vorig jaar eind juli).

paddenstoelen zoeken – 3: zilverpapier voor de missie

Het missiemuseum, geweldig. Misschien krijg ik dan eindelijk antwoord op de vraag waar al dat zilverpapier gebleven is dat ik in mijn jeugd en jonge jaren op verzoek van de katholieke clerus opspaarde en op gezette tijden moest inleveren op school. Alles bestemd voor de arme negerkindertjes in Afrika. Heb nooit gesnapt wat ze daar in dat verre land moesten doen met de wikkels van chocoladerepen en doppen van melkflessen. Je kent het grapje “Bedankt voor het zilverpapier, het smaakte erg lekkel!” Maar die onbekendheid was toentertijd geen probleem: jaren vijftig, dus we waren nog heel gezagsgetrouw en wat de zwartrokken zeiden deden we, zonder moeilijke vragen te stellen. Nu is zilverpapier een misleidend woord, want in zilverpapier zit helemaal geen zilver; het heeft alleen een zilverachtige kleur. Het werd gemaakt van stanniool, gewalst tin, met een dikte van ongeveer 0,02 mm. Het Engelse woord is dan ook “tinfoil”. Het is inmiddels vervangen door aluminiumfolie. Wikkels van chocoladerepen waren bij ons vroeger zeldzaam, geloof dat er alleen rond Sinterklaas dat spul bij ons in huis kwam. Wel gingen er veel glazen melkflessen door met doppen van zilverpapier. Aan de kleur van de dop op de fles kon je zien wat er in de fles zat: blauw voor melk, groen voor yoghurt, rood voor karnemelk, bruin en geel voor vla (alsof je dat ook niet door het glas kon bepalen). Zilverpapier werd in die tijd onder meer voor militaire doeleinden gebruikt. Om de langegolfradioverbindingen van de vijand te verstoren werd het met bakken uit vliegtuigen gedropt. Goed voor het milieu, zullen we maar zeggen. Leverden de missiepaters aan defensie? Of werd het ingezamelde bladtin in een fabriek omgesmolten om opnieuw gebruikt te worden? Er zijn ook geruchten dat al dat ingezamelde spul gewoon weggekieperd werd en dat het ging om een “bewustmakingsactie”: laat de jeugd het zilverpapier rond hun snoepgoed sparen dan praat je ze een schuldgevoel aan tegenover de armen in Afrika. Tegenwoordig kun je ook plastic doppen sparen voor onder meer de KNGF Geleidehonden. Per kilo ontvangt de stichting daarvoor een vergoeding. Ook kom je regelmatig acties tegen om kroonkurken (bijvoorbeeld van bierflessen) te verzamelen. Ga me er een beetje in verdiepen: wordt vervolgd. Een ander bekend fenomeen: het missiebusje.

zondag 9 oktober: @ kessel

Aan de frisse kant deze nacht en ochtend: 5 graden buiten en 7 binnen. ’s Nachts is dat niet zo’n groot probleem, want een extra dekbed doet wonderen. ’s Morgens heeft eerst de kachel en later de zon even de tijd nodig om het weer behaaglijk te krijgen in het busje. Gewoon een tijdje wachten en de temperatuur is weer helemaal acceptabel (binnen tenminste). Kessel was het einddoel voor vandaag om vandaar uit naar het Missiemuseum in Steyl te pedaleren. Niet zo ver rijden naar Kessel, maar wel snelwegvermijdend. Kilometerslang over de N279. We hebben niet de totale lengte van deze provinciale weg (70 kilometer) afgelegd, maar het scheelde niet veel: van ’s-Hertogenbosch via Veghel, Helmond, Beek en Donk, Asten en Meijel. Daar een ander N-weggetje via Helden naar Kessel, waar Camperplaats Kessel aan de Napoleonsbaan (N273) ligt. Drukke weg die Napoleonsbaan, maar ik merk er niet zoveel van. Net na de middag aangekomen, dus plexat. Later in de middag was het ook hier zo goed als “complet” en dat voor een zondag in oktober.

Een deel van de weg leek het net of we over het (erg verbrede) jaagpad van de Zuid-Willemsvaart reden. Het water was nooit ver weg. Kwamen zelfs nog beroepsvaart tegen op het traject tussen ’s-Hertogenbosch en Veghel. Bijgaand plaatje is Sluis 4 van de Zuid-Willemsvaart bij Veghel, afkomstig van “Binnenvaart in Beeld”.

Na een boterhammetje ging het (voor de verandering op de fiets) naar kloosterdorp Steyl. Duitse congregaties (broeders, paters en zusters) vestigden zich eind negentiende eeuw in Steyl (net over de grens met Pruisen). Reden: het pas opgerichte Duitse Keizerrijk met de protestante rijkskanselier Otto von Bismarck had het niet zo op met de katholieke kerk. Er is een mooi woord voor gevonden namelijk Kulturkampf. Wil je er meer over weten klikkerdeklik maar even. Uiteindelijk telde Steyl vijf kloosters, waarvan er drie werden gesticht door de Duitse pater Arnold Janssen, toevallig de enige drie nog overgebleven kloostergemeenschappen. Daarvoor moet je natuurlijk heilig verklaard worden en dat gebeurde ook in 2003 (een paar jaar eerder was hij al zalig verklaard, maar ken het verschil tussen die twee niet meer). Missionarissen bekeerden niet alleen, het waren ook fanatieke verzamelaars. Veel van die attributen werd naar Steyl gestuurd en broeder Berchmans heeft na zijn missiewerk in Zuid-Amerika het huidige volkenkundige en natuurhistorisch museum ingericht, hij was de eerste conservator van dit museum. Vond zelf de term “missiemuseum” een beetje verwarrend, dacht dat het over de geschiedenis van de missie ging, maar het is meer een verzameling voorwerpen afkomstig uit (voormalige) missielanden. En: de vrijwilligster-van-dienst kon me ook geen antwoord geven op mijn vraag over dat zilverpapier. Met drie kwartier stonden we weer buiten. Echt zo’n museum voor als je een museumkaart hebt, de normale entree is € 11 en dat is het niet waard.

Terug via een leuke weg over de Kesselse Bergen en de Heldense Bossen. Precies 35 kilometer op de teller onder een strakblauwe hemel. Druk met fietsers, maar wat wil je op zo’n zonnige zondag. De veerman van de pont Baarlo-Steyl had het er maar druk mee.

V: 188.672; A: 188.752. Rijtemperatuur 14 – 15 graden. Zonnig, ook later op de fiets (16/17 graden). Zon op/onder: 07:48/18:56 (gegevens Kessel – Limburg). Een mooie dag. En morgen? Morgen is er weer een dag. We blijven nog een dagje hier en gaan unsere Nachbarn met een fietsbezoekje vereren. Oeps, bijna vergeten: het thema is paddenstoelen. Geen enkele gezien vandaag, zelfs geen variant van de ANWB. Deze hoort nog bij het verhaal van gisteren.

paddenstoelen zoeken – 2: gevonden!

“De dokter bellen, de ambulance oproepen of gewoon het zekere voor het onzekere nemen en 112 draaien?” sprak W niet zonder enig sarcasme toen ik met een hartsgrondig “Au” uit het bed kwam. Oorzaak: naweeën van de coronaprik van gisteren, pijnlijke arm en niet lekker. Mijn vierde spuit inmiddels en nog nooit ergens één centje pijn van gehad, deze keer wel: ander spul of andere prikker?. En mijn liefhebbende eega sloot af met: “Ga even languit liggen, kan ik de maat opnemen en meteen je kistje bestellen. Vurenhout wilde je toch?”

zaterdag 8 oktober: @ ’s-hertogenbosch

Fijn zo’n Trumakachel in de bus: verdrijft de kilte. Frisjes namelijk om half negen toen W me vertelde dat ze om acht uur van de wekker wakker geworden was en of ik dat pokkending maar wilde aanpassen anders deed zij het en stond dan niet voor de gevolgen in. Een kopje koffie zorgde voor vrede. Het gesprek werd voorlopig door W afgerond met het zinnetje “Op pad gaan met zo’n oude mopperpot valt niet altijd mee”, de vraag is wie ze ermee bedoelde. Verder een rustig begin van de dag, alleen die Truma moest werken: W onderhield via de telefoon haar contacten met de buitenwereld en ik stortte me op de fietsroute van vandaag. Kamp Vugt moest er onderdeel van uitmaken, maar omdat dit museum pas om 12:00 uur opende moest het aan het eind van de tocht gepland worden. Een dagje op de grens van Gelderland en Noord-Brabant met de Maas als scheidingswater. We hebben hier al eens vaker gefietst, onder andere in de buurt van Heusden, dat leuke vestingstadje. Laten we dus nu maar liggen en concentreren ons op andere highlights die ons worden aangeboden door Truus van Komoot. Nou ja: ik klik ze aan en zij knutselt er wel een route omheen. Onze eerste highlight was de Markt in Den Bosch, en inderdaad was er markt op de Markt. Reden voor mij om snel door te fietsen en ik hoorde geen STOP naast of achter me, dus W was het er mee eens. Achteraf maar een passend plaatje opgezocht, een schilderij uit 1665 van Jan Abrahmsz. Beerstraaten. Nee, nooit van gehoord.

Daarna doorfietsen tot over de Maas en vervolgens de wind pal van voren richting westen. Even uitblazen bij het Slot van Well; privébezit, dus alleen van een afstandje kijken naar de waterburcht. De oudste stenen dateren uit de veertiende eeuw, toen er een woontoren (met muren die een dikte van één meter hebben) werd gebouwd. Zoals alle burchten is er later veel bij- en aangeknutseld, de laatste toevoegingen (een brug en een poortgebouw) dateren van 1934.

Toen (de wind nog steeds pal voor) richting Heusden, nog steeds over de dijk. In de buurt van Heusden begint de Bergsche Maas. De Bergsche Maas is aangelegd aan het eind van de negentiende eeuw om de afwateringsproblemen van de Maas op te lossen. In wezen is het een door mensenhanden gemaakt vervolg van de rivier de Maas. De Maas ging in de loop der eeuwen haar eigen gang en veranderde nogal eens van stroomrichting. En zijn voldoende doctorandussen op dit onderwerp afgestudeerd, dus ik ga het verhaal hier niet herhalen. Aan dat eigen willetje van de Maas werd in 1883 een einde gemaakt door de Maasmondwet die kort en krachtig luidde “De uitmonding van de rivier de Maas zal worden verlegd naar den Amer”, niet meer en niet minder. En in 1904 was de “gegraven rivier” er.

We hebben nog even stilgestaan bij het Heusdensch kanaal die de Afgedamde Maas met de Bergsche Maas verbindt over een lengte van ongeveer 2.300 meter. Ook het resultaat van de Maasmondwet. Later is dit kanaal voorzien van een keersluis, de Kromme Nolkering. Bij hoge waterstanden in de Maas wordt deze kering gesloten.

Een groot deel van de route liep langs het Afwateringskanaal dat tussen 1907 en 1911 gegraven werd om Het Bossche Broek te ontlasten bij wateroverlast. Het kanaal loopt over een lengte van 19 kilometer van Den Bosch naar Drongelen en stort haar water in de Bergsche Maas via de Bovenlandse Sluis die ik natuurlijk aan mijn portie highlights moest toevoegen. Een aantal gemalen langs het Afwateringskanaal moesten de waterafvoer regelen. Nu kan ik een heel verhaal ophangen over de rol van kleine riviertjes als de Dommel, de Aa en de Leij, maar dat is niet interessant. Veel belangrijker was dat we vanaf de Bovenlandse Sluis de wind van achteren hadden en W sprak “Zo, nu kunnen we genieten”.

Genieten deden we ook op het terras van eetcafé de Klinkert aan de rand van de Loonse en Drunense Duinen. We konden nog net het laatste-tafeltje-in-het-zonnetje annexeren. Een drankje, een hapje en het leven kan goed zijn.

Bijna aan het eind van onze tocht ligt Kamp Vught, tijdens de Tweede Wereldoorlog een SS-kamp. Vught was in tegenstelling tot Kamp Amersfoort en Kamp Westerbork geen doorgangskamp maar een echt concentratiekamp, opgezet naar het model van andere kampen in nazi-Duitsland. Het museum laat door middel van veel foto’s en film zien hoe het kamp tot stand is gekomen en werd gebruikt. Buiten is een grote maquette te zien van het totale kamp, een nagebouwde barak en het authentieke crematorium. Konzentrationslager Herzogenbush, zoals Kamp Vught officieel heette, was dan wel geen vernietigingskamp, maar door de erbarmelijke omstandigheden gingen er regelmatig gevangenen dood. Een indrukwekkend einde van onze fietstocht.

Op de terugweg nog even boodschappen ingeslagen bij een plaatselijke Jumbo en na bijna 54 kilometer kon W nog een half uur in het zonnetje zitten met haar Radler en ik een begin maken aan dit verhaal om vervolgens gebombardeerd te worden tot kok. Een mooie dag, goed fietsweer: wisselend bewolkt en zo’n 16 graden. En morgen? Morgen is er weer een dag. W heeft haar openingszinnetje “Als we nu eens morgen ….” Afgemaakt met “.. naar een missiemuseum gaan? Wat vind je daarvan?” Ik vind het prima! Morgen gaat het verhaal dus waarschijnlijk over het sparen van zilverpapier voor de arme negerkindjes in Afrika. Oh, even voor de volledigheid: voldoende paddenstoelen gevonden.