zomerreis 2022 – 7: öland – 1

Ze beloofden ons de Åsnen five: de visarend, eland, blackthroathed diver, otter en de zeearend. Geen van deze vijf gezien. Die blackthroated diver is niet door de vertaling van Google gekomen, even handmatig opgezocht: moet iets van parelduiker zijn. Onderweg regelmatig bordjes tegengekomen met een waarschuwing voor overstekende elanden. De enige elandachtige beesten die we tot heden toe hebben gezien waren van het rood- en zwartbonte soort en zaten achter het prikkeldraad. “Je hebt een mopperdag”, sprak W vanmorgen. Ben ik me eigenlijk niet van bewust.

zondag 3 juli: @ degerhamn

De kapitein vond dat we het anker moesten hieuwen, de stuurman was het er helemaal mee eens. Gewoon met onze woonst-op-wielen naar een nieuw “thuis” en thuis is waar het wifi-signaal sterk is. Als je in Zweden bent moet je toch in ieder geval één van de 221.800 eilanden waarover het land beschikt bezoeken. De twee grootste zijn Götland en Öland. Götland valt af, want daar moet je met een boot heen. Gaan we dus naar Öland want dat kun je sinds 1972 bereiken door een brug over te steken. Moppermopper: spreek je dan nog wel van een eiland? Tussen Smäland en Öland ligt de Kalmarsund, een soortement zeestraat. Nog even een paar cijfers: oppervlakte 1.342 km2, 137 km lang, maximaal 16 km breed en (als je de toeristen niet meerekent) zo’n 25.000 inwoners.

Goed half tien vertrokken van Urshult Camping. We hebben er een paar fijne dagen gehad, maar nu tijd voor wat anders. Route liep in oostelijke richting, snelwegvermijdend naar Kalmar. Daar geparkeerd bij Kalmer Slott. Dit kasteel van Kalmar schijnt het best behouden gebleven kasteel in renaissancestijl te zijn. Bekijken kon, maar dan als bejaarde even 145 SEK aftikken. W probeerde me nog over te halen het met onze museiårskort te proberen, maar ik had genoeg aan de buitenkant van het bouwwerk. Mooi park met een björk aan de ene kant en een lind aan de andere. En daartussenin een bordje met reclame voor een kunstmuseum. Ook zonder Zweedse lessen kun je het zo lezen. Had wat meer moeite met een lading verkeersaanduidingen, denk dat de conclusie is dat ik hier niet zonder parkeerschijf mijn busje had mogen neerzetten.

Onze beoogde camping ligt in het zuidelijk gedeelte (gezien vanaf de brug rechts) van het eiland. Dus eigenwijs toch links afslaan om een beetje van Öland te zien. Het is te groot om helemaal rond te fietsen. Echt indrukwekkend is het niet allemaal. Landbouw wordt afgewisseld met kale stukken natuur die ze hier alvar noemen. W gebruikte de term steppe en ik prairie. Geeft denk ik een beetje de sfeer weer. De ondergrond van Öland bestaat voornamelijk uit kalksteen dat ervoor zorgt dat er veel bijzondere bloemen groeien. Het eiland staat bekend op zijn orchideeën, maar schijnbaar zijn we daar te laat voor. Wel veel bloemen gespot en door de app gehaald.

Wat ons onmiddellijk opviel was het grote aantal houten molens op het eiland. Later op de dag opgezocht: in het midden van de negentiende eeuw telde Öland meer dan 2.000 molens. Daar zijn er nu nog zo’n 400 van over. Elke landbouwer had zijn eigen molen, de meeste werden gebruikt om graan te malen. De molens waren geen onroerend goed: wanneer de eigenaar verhuisde ging de molen mee naar zijn nieuwe plaats.

Tijd om onze camping op te zoeken: Sandviks natuurcamping is van een Nederlandse eigenaar (wel getrouwd met een Zweedse, maar je kunt niet alles hebben). Camping uitgezocht vanwege de ligging op de zuidelijke helft van het eiland om van hieruit dit deel op de fiets te verkennen. Het dorpje Degerhamn ligt op ongeveer 1,5 kilometer afstand, maar daar is niet veel te beleven. Het terrein is ongeveer 7,5 hectare groot en bestaat afwisselend uit bos, grasvelden en iets wat ze strand noemen: W wilde er niet zwemmen. 

Er zijn plaatsen aan zee (pal in de zon en zonder stroom) en in het bos. Schoon sanitair en we betaalden zo’n € 31,00. Geen wifi, maar de 4G leverde een mager signaal af, amper voldoende voor dit blog.

Op de fiets nadat ik een route met behulp van Komoot had samengesteld. Voor het eerst sinds ik het programma gebruik werd ik teleurgesteld: er loopt een hele mooie fietsroute het eiland rond en mijn Miepje van Komoot maakte daar geen gebruik van, sterker nog: ze kende het niet eens! Ze wilde ons alleen over de grote doorgaande wegen leiden. Eigenwijs als we zijn hebben we niet geluisterd en de Ölandsleden gevolgd, tot we de bordjes kwijtraakten, ons richtingsgevoel hebben laten werken en uiteindelijk de Ölandsleden weer op hebben kunnen pikken. Mooie fietstocht met op het laatste gedeelte schitterende seaviews. We vonden 45 kilometer wel genoeg.

Interessante dingen tijdens de fietstocht? Meer dan genoeg. De restanten van een oud graf in de vorm van een schip. Zoiets wordt een stone ship genoemd. In een dergelijk stenen schip werden urnen met as opgeslagen. Steenschepen symboliseren het schip dat de overledenen naar het dodenrijk moet brengen. Van ons steenschip was nog maar één steen over, maar ja: het gaat om het idee en het verklarende bord maakte een boel duidelijk.

En toen we dachten weer een begraafplaats tegen te komen was dat een terrein met allemaal dingen die je van cement of beton kon maken. Vrije vertaling van ons, zal wel iets te maken hebben met kalk dat men hier wint. 

V: 179.810; A: 180.036. Rijtemperatuur tussen 21 en 24 graden. Onbewolkt, halfbewolkt, geheel bewolkt; we hebben het allemaal meegemaakt vandaag. Zon op/onder: 04:09/21:47 (gegevens Kalmar). Een mooie dag. En morgen? Morgen is er weer een dag, dan gaan we verkassen naar het noorden van dit eiland.

zomerreis 2022 – 6: småland – 2

Las deze week in de Trouw (online) dat ook Zweden een groot gebrek heeft aan werknemers. Niet alleen in het onderwijs, in de zorg en bij de politie maar ook als horecamedewerker, bouwvakker of IT’er heb je morgen een baan. Aan vacatures ook in Zweden geen gebrek. Dit voorjaar had Zweden 185.000 vacatures, 75.000 meer dan in dezelfde periode als vorig jaar. Aan de andere kant is er sprake van een betrekkelijk hoge werkloosheid. Laatste cijfers (mei van dit jaar) 8,5 procent. Het gemiddelde voor de EU ligt ruim twee procentpunt lager. De oorzaak? Werklozen in Zweden zijn te categoriseren in ruwweg vier groepen: ouderen (55+), mensen zonder voortgezet onderwijs, mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking en – verreweg de grootste club: zij die buiten Europa zijn geboren. In deze laatste groep zit een fors aantal laag- of ongeschoolde migranten in het afgelopen decennium massaal door Zweden opgevangen. Deze groep is moeilijk te integreren in de arbeidsmarkt: Zweden hanteert een relatief hoog taal- en onderwijsniveau. Is er dan een langere-termijnoplossing? Zweden moeten linksom of rechtsom worden gemotiveerd van vaardigheden en beroep te wisselen, aldus een of andere hoge pief wiens naam ik niet kan onthouden. De taallessen voor nieuwkomers moeten beter. En: “We moeten onszelf eens gaan afvragen of het wel zo’n goed idee is dat we alle jongeren die daarvoor in aanmerking komen aanmoedigen naar de universiteit te gaan. Sommigen hebben misschien meer baat bij beroepsonderwijs.” Is er eigenlijk veel verschil met Nederland?

zaterdag 2 juli: @ urshult (småland)

Gisteravond is het gaan regenen en eigenlijk deed het dat de hele nacht. Af en toe een klap onweer erbij. We slapen er allebei altijd een beetje onrustig van. In de loop van de ochtend werd het droog. Zweden ziet er ineens heel anders uit in zo’n regenbui: de campinggasten lijken meteen een stuk chagrijniger (nee, wij niet!). In de camper ontbijten heeft ook zijn charme. In de loop van de ochtend tijd voor actie! Opnieuw een fietsrondje. Wel de lange broek en een trui aan, dichte schoenen; regenjas mee: er kan nog een drupje uit de lucht vallen. Deze keer vormde een route van Ed en Margo ons uitgangspunt. E&M zijn dorpsgenoten, W kent M van het vrijwilligerswerk. Het bijzondere is dat E&M reisleiders zijn (geweest?) van groepsreizen van de ANWB, dus alles is in de puntjes voorbereid. Ze reisden een maand voor ons en we kregen een stickie met al hun bestanden en W ontving regelmatige updates tijdens hun reis. Via hen kwamen we er ook achter dat de goedkoopste manier om in Zweden te komen met de veerboot Rostock – Trelleborg was. Wil je hun reisverhaal lezen? Dat kan hier: https://margogo.reislogger.nl/fietsen-zuid-zweden/archief. Krijg je een andere kijk op Zweden: Margo ziet kleuren en ruikt bossen, ik zie wegnummers. Het tweetal is eind juni teruggekomen in Nederland. De fietsroute van ons is geen exacte kopie, want ik heb hem uitgezet in Komoot; ik hou niet zo van routes op papier. Telefoon in de broekzak en zij van Komoot vertelt wel waar we heen moeten.

Het rondje van vandaag was ook niet zo ver als dat van gisteren. Wel hebben we uitgebreid de tijd genomen voor het verkennen van het stadje Tingsryd. De gemeente adverteert met “Tingsryd is heel Småland op één plek! Diepe betoverende bossen, glanzende meren en beekjes, bloeiende weiden en open velden. Rode huisjes, kronkelige weggetjes en prachtige stenen muren. Er is zoveel te zien en te beleven. Welkom in de gemeente Tingsryd! Waar het leven heerlijk is!” De route naar Tingsryd was schitterend, het dorp zelf had niet veel te bieden. Yep, wel een bankomat oftewel flappentap. Is tegenwoordig weinig avontuurlijks aan aan het vinden van zo’n ding. Google even op “bankomat in de buurt”, volg de routeaanwijzingen en klaar is B. Nu heb je hier in Zweden weinig tot geen contant geld nodig: vrijwel alles gebeurt met een pasje. Op de boot kon je al helemaal niet met contanten terecht. Dit in tegenstelling tot Duitsland: W wilde bij het aardoliemuseum in de buurt van Celle de entreebewijzen met een pasje betalen, kon helemaal niet. Toch maar voor een paar Euro’s SEK’s gepind, kan W tenminste aardbeien langs de kant van de weg kopen.

Ik schreef al dat Margo andere dingen opvalt en noteert. Zij schreef het volgende over haar fietstocht (vrijwel identiek aan de onze): “Wie zegt dat Zweden alleen maar bossen kent, vergist zich. We fietsten door een heuvelachtig landschap, berg op en berg af. Inderdaad geen uitzicht zoals we die van de Nederlandse polders kennen maar wel intieme stukjes weiland of een perceeltje kale rotsige bodem tussen al de fris groene stukken bos. Af en toe een boomgaardje en dan weer een onder de blauwe lucht glinsterend meer. Alles is hier kleinschalig want als je ziet hoeveel grote basalt keien uit de ijstijd hier verspreid liggen, snap je dat van een uitgebreide agrarische sector geen sprake kan zijn. Tegelijkertijd ademt alles rust en ruimte uit. Op de hele rit zijn we niet meer dan 10 auto’s tegen gekomen. In de bermen hoog opgeschoten prachtig bloeiende lupinen in de kleuren paars, roze en wit afgewisseld door fluitenkruid en margrieten.” Klopt helemaal, alleen de lupinen waren vrijwel uitgebloeid en hadden al behoorlijke zaden. Van een margriet heb ik nog even een kunstzinnige foto gemaakt. We kwamen wat meer auto’s tegen, het is tenslotte zaterdag en dan hebben de Zweden ook weekend. Een klein stukje van de tocht volgden we de Sydostleden, weer zo’n langeafstandfietsroute door Zweden, deze loopt van Växjö naar Simrishamn. De tocht van vanmorgen was “anders” dan die van gisteren. Hadden we rond het meer van Åsnen relatief veel niet bestrate paden, vandaag zoefden de banden vooral over voortreffelijk asfalt. Wel heuvelachtig, maar volgens W wordt elke beklimming beloond met een prettige afdaling. Je kunt ook zeggen dat elke afdaling wordt afgestraft met een pittige beklimming, maar als je het zo ervaart schijn je te negatief in dit leven te staan.

Het woord van de dag is “loppis”, we kwamen het in bijna elk dorp tegen. De vertaling “vlooienmarkt” is wel erg ruim: meestal wat oude rommel in een schuur. Zaterdag schijnt in Zweden loppisdag te zijn.

Na ruim 40 kilometer terug op ’t nös, een bammetje, wat luieren in de stoel: krachten verzamelen voor de tweede barre tocht. Deze had als eindpunt Lunnabacken, een oude heidense gebedsplaats die door de eeuwen heen een ontmoetingsplaats is geworden voor bewoners van de streek. Hier vind je het hoogste punt van de omgeving (187 meter boven de zeespiegel) met een mooi uitzicht op het meer van Åsnen. Mooiste fietsroute tot nu toe, wel weer flink wat klim- en daalwerk, maar ook weer een stuk van het oude spoorwegpad. Hier kwamen we (waarschijnlijk vanwege de schaduw) nog wel bloeiende lupinen tegen. Op grote delen geen mens te bekennen. Een biertje en een koffie-met op een terras in Lunnabacken. Over de prijs zullen we het maar niet hebben. Kwam wel tot de conclusie dat het een groot verschil maakt of je öl (Zweeds) of Öl (Duits) bestelt, van dat laatste krijg je echt een vette bek!

Mooie dag, temperatuur oplopend tot 23 graden. 's Nachts regen, maar na 09:00 uur droog. Overdag wisselend bewolkt, Gewoon aangenaam fietsweer. En morgen? Morgen is er weer een dag. De bemanning van het schip is er nog niet uit: blijven of anker op? Beide heeft zo zijn voordelen, maar stuurman en kapitein verschillen nog wat van mening. Komen we ongetwijfeld wel weer uit. 

zomerreis 2022 – 5: småland – 1

Of ik kinds geworden was, vroeg E te Z zich af. Moest even heel diep nadenken, maar het dubbeltje viel uiteindelijk: de Zweedse meubelwinkelketen IKEA noemt de kinderopvang in hun winkels 'Småland' (små-land - kleintjes-land). De oprichter van IKEA, Ingvar Kamprad is geboren in deze omgeving en wel in het dorp Liatorp. Småland bestaat voor een groot deel uit bos. Zo'n 50% van het oppervlak bestaat uit bos en slechts 14% bestaat uit landbouwgrond. De oorzaak hiervan is dat het grootste deel van de grond in Småland onvruchtbaar is en op veel plaatsen is de bodem bezaaid met stenen. Småland is een van de landschappen met de meeste meren in Zweden. Het grootste meer dat geheel in Småland ligt is het 184 km2 grote Bolmen. “Ons” meertje, Åsnen, is met 150 km2 ietsje kleiner. Nieuw woord geleerd vandaag: Åsnen betekent ezel. Leuk als je dan Googlevertalingen tegenkomt van websites over dit meer: ezel hier, ezel daar, terwijl ze toch echt het meer bedoelen. Gooien we er nog a little bit Engels tegenaan krijg je titels als "donkey’s officiële bezoekersgids”.

Kwam gisteren tijdens het “inlezen” tot de ontdekking dat ik het woord provincie in mijn laatste blog verkeerd gebruikt heb. Småland is namelijk geen provincie maar een “landskap”. Zweden is verdeeld in 25 landschappen die ingedeeld zijn op basis van cultuur en folklore, streektaal, toerisme, geografie en meer van dat soort dingen. Een plaats hoort bij een landschap en bij een provincie (län). Provincies eindigen steeds op “län” (los geschreven en zonder hoofdletter). We zitten nu in de plaats Urshult, deze hoort bij de gemeente Tingsryd in de provincie Kronobergs län en maakt deel uit van het landschap Småland. Gemakkelijk te onthouden toch?

vrijdag 1 juli: @ urshult (småland)

Foldertjes die we bij de receptie van de camping kregen en websites die we lazen zijn het er allemaal over eens: als je vakantie wilt vieren in Zweden moet je in Småland zijn. Wat vind je van de volgende wervende tekst over het meer waaraan onze camping ligt? “Welkom in water en stilte! Åsnen is een unieke merenarchipel met meer dan duizend eilanden en een gebied dat een ongelooflijk natuurlijk mozaïek biedt waar het noorden en het zuiden elkaar ontmoeten. Ontdek het nieuwste nationale park van Zweden dat zich hier bevindt, met waardevolle en unieke habitats. Ervaar Åsnen met al je zintuigen door verschillende activiteiten - op het land en op het water. Welkom in de natuur, echt!”

Op basis van het boekje “cycla och vandra i Tingsryds kommun” en met aanwijzingen van meester B schudde zij van Komoot een mooie fietstocht uit haar mouw. Gelukkig blijft ze nog steeds Nederlands spreken al zou een aanwijzing als “ta första vänster” door ons inmiddels correct opgevolgd worden. Begin de taal steeds meer te waarderen: gistermorgen bij onze overnachtingsplek zaten er (volgens W) een aantal (zes) zwarte spechten tegen de boom, in het Zweeds heb je het dan over “sex svarte hackspettar”. Onderweg in het busje veel verwijzingen naar het “sjukhus” en bij één van de vele kasteeltjes werd een excursie aangeboden waarbij je op zoek gaat naar de “fladdermus”. Maar nu dwaal ik weer eens ernstig af. Over die “hackspettar” zijn W en ik het nog niet eens, volgens mij waren het gewone roeken die acrobatische oefeningen aan het uitvoeren waren want a) spechten vertonen geen groepsgedrag en b) een zwarte specht heeft een rood mutsje op. Zoom maar eens goed in op bijgaande foto, vergelijk die met onderstaande afbeelding die ik van internet geplukt heb en deel uw bevindingen.

Al om kwart voor tien op de fiets, de hete uren komen in de namiddag. Een fietstocht die helemaal voldoet aan je Zwedenverwachtingen: meren en bossen. De derde component die je in Zweden verwacht ontbreekt tot op heden: muggen. Als je denkt dat je in Zweden niet fietsen kunt, heb je het helemaal mis. Het land kent een groot aantal lange-afstand-routes en daarnaast een groot aantal “rondjes”. De Ǻsnen runt is een voorbeeld van dat laatste. Net een maatje te groot voor ons voor één dag, de route telt namelijk 140 kilometers. We hebben er wel grote delen van gefietst, onder meer het gedeelte dat aan de westoever van de Ǻsnen samenvalt met de Banvallsleden. Dit pad noemt zich “een fietstocht door de Zweedse geschiedenis van lokale treinen” en maakt gebruik van twee in onbruik geraakte smalspoorbanen, de spoorwegen Halmstad - Bolmens en Karlshamn - Vislanda - Bolmens, gebouwd in de late 19e eeuw en in gebruik tot ongeveer 1970. De fietsroute is nog volop in ontwikkeling. Totale geschatte afstand op dit moment 250 km. Het Banvallsledendeel van onze route van vandaag sprong met kop en schouders uit boven de andere stukken: regelmatig vlak langs de oever van de Ǻsnen, autovrij en we kwamen bijna niemand tegen. Een deel loopt ook door het Ǻsnens Nationalpark. Als je meent dat wij in Nederland Nationale Parken aanharken dan ben je nog nooit in een Zweedse variant geweest: er ligt nog geen steentje verkeerd! 

Het laatste deel van onze tocht volgde de Sverigeleden, fietsers noemen het “the Sweden Trail”. Het is een bijna landelijk fietspad en passeert alle landschappen van Zweden, met uitzondering van Gotland. De hoofdroute loopt tussen Helsingborg en Karasuando en telt 2620 kilometer. Daarnaast zijn er verschillende alternatieve routes. Kans op een lekke band is klein aangezien de route over de openbare weg (en bijbehorende fietspaden) loopt, veelal over asfalt. Na iets meer dan 60 kilometer terug op het nös, even bijkomen en boodschappen doen in Urshult, een ienie-minie-supermarktje. Ook nog even de plaatselijke kerk en het bijbehorende kerkhof bekeken. Over aangeharkt gesproken! Voldoende avontuur, het namiddag- en avondprogramma kan beginnen. Iets met zwemmen, douchen, luieren, koken en zo. Zo'n Zweeds douchegebeuren: buiten de douches gemeenschappelijk uit- en aankleden, ben je preuts dan ga je in zwembroek - ziet niemand je blote kontje. 

Een mooie dag, het weer werkte mee: 27 graden, overwegend zonnig. En morgen? Morgen is er weer een dag. We gaan voor de afwisseling een fietstocht maken.