een weekje pruttelen door het münsterland - 1: de aftrap

Heb al een tijdje een deel van het Münsterland op mijn verlanglijstje staan en dan niet Coesfeld of Borken maar wat verder weg: Kreis Steinfurt en Kreis Warendorf. De stad Münster zelf niet, die ken ik van de kerstmarkten en van een slijmbeursontsteking. Dat laatste vraagt misschien wat toelichting. Een jaar of vijfentwintig geleden hebben W en ik een poging ondernomen om op de fiets Berlijn te bereiken. We zijn niet verder gekomen dan Münster omdat ik last kreeg van een slijmbeursonsteking in mijn linker schouder. Er zijn twee dingen erger dan bursitis (zo noemt mijn verpleegkundige familie het kwaaltje) namelijk tandpijn en oorontsteking. Neem van mij aan dat het niet zo gezellig was ’s nachts in de tent en overdag in de buurt van diezelfde tent (echt fietsen was er niet meer bij). Middeltjes van de apotheek werkten niet echt, kreeg uiteindelijk van een buurtentbewoner (een verpleegster) een paar pilletjes naproxen (een ontstekingsremmende pijnstiller maar dan op een dusdanige paardensterkte dat je die niet zonder recept kunt krijgen) en het advies “rusten en ontlasten“, dus niksnie fietsen naar Berlijn: paar dagen rust houden en dan in een aantal korte etappes terug. 

Dan hebben we nog Hemelvaartsweekend 2018 toen mijn schoonmoeder nog graag twee dingen wilde beleven: allereerst het dweilorkestenfestival in Groenlo (geen succes: ga daar niet heen met een rolstoel) en ook wilde ze nog graag één keer naar Münster. Op het parkeren na wel een succes: we kwamen in de stad in een circus terecht dat men daar “Kirchentag“ noemt. Maar Münsterland is meer dan “stad plus omgeving” en handig: direct over de grens met de Achterhoek.

 

“Waarom Münsterland?“ vraag je je misschien af. Niet omdat foldertjes de streek afdoen als “[…] een gebied met een heel eigen karakter: katholiek, landelijk, parkachtig, met waterburchten, boerderijen, pättkes en een sterke oriëntatie op de stad Münster als cultureel en historisch centrum“. Ook niet omdat ik ergens anders las “Het gebied voelt cultureel verwant aan de Achterhoek: nuchter, landelijk, vriendelijk, met een sterke lokale identiteit“ maar omdat in deze regio ooit een trein gelopen heeft van Rheine naar Coesfeld. Inderdaad “ooit“ want inmiddels is het spoor verdwenen en het asfalt (drie meter breed) ervoor in de plaats gekomen: een fietspad dus. Het perfecte terrein voor W en mij: W de gepassioneerde fietser en ik behept met de nodige spoorwegromantiek. W ziet het gladde asfalt waarover je 50 kilometer lang je  fietsbanden kunnen laten zoeven (en het dubbele als je terug fietst). Ik zie dampende stoomlocomotieven die helaas in een denkbeeldige remise moeten blijven staan. Zwei Seelen, zwei Gedanken. Dat het Achterhoeks een beetje (veel) weg heeft van het Münsterländer Platt en het Westmünsterländer Sandplatt is mooi meegenomen, maar heeft geen rol van betekenis gespeeld. Zowel W als ik zijn opgevoed met de Duitse tv en hebben zo in onze jeugd perfect Duits gesproken en uiteraard zijn we opgegroeid met de Mainzelmännchen.

vrijdag 31 juli: @ horstmar

Na een paar min of meer hectische dagen (W verjaarde) en problemen met de juiste schrijfwijze van rattenkruid/rattenkruit/rattekruid/rattekruit werd het tijd om weer eens aan de reizende mens te gaan denken. Overigens: rattenkruit (met een t) is gif tegen ratten en rattenkruid (met een d) is een plant (kruisbladige wolfsmelk); beide woorden hebben een panneNkoeken-N in het midden. Kwam nog zo’n heerlijk Nederlands woord tegen, namelijk “aamborstig“ betekent kortademig of astmatisch. Jarenlang niet gezien. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat wordt gebruikt om een moeilijke, zware of piepende ademhaling te beschrijven, vaak gepaard met benauwdheid of hoesten. Schijnt nog regelmatig in de medische sector gebruikt te worden. Het woord is samengesteld uit “aam" (een oude benaming voor adem) en "borst". Mijn moeder gebruikte in dit verband het woord “amechtig“, schijnt ook correct Nederlands te zijn.

Op naar het Münsterland en wel naar Horstmar, omdat we daar een camperplaats (met wat eenvoudige voorzieningen) hebben gevonden met het adres Am Bahnhof 1, dus dichter bij de voormalige stoomlocomotieven kunnen we niet komen. Opnieuw het beproefde concept: W op de fiets en ik met de camper. Beiden een kilometer of 65: W iets minder, ik iets meer. Mijn route liep via Vreden en Ahaus. Die van W trouwens ook maar dan over minder drukke wegen. Als je zo door het Duitse Nordrhein-Westfalen pruttelt zie je bekende en minder bekende namen op de routeborden verschijnen: Coesfeld (bekend), Steinfurt (minder bekend) en dan ineens Horstmar: totaal onbekend. Slechts op een uurtje rijden van de Kötteldiek (met de bus dan, W deed er bijna drie uur over) ligt dat verborgen pareltje van het Münsterland. En als je je dan gaat verdiepen in dat gat (meer is het tegenwoordig niet) word je ondergedompeld in meer dan duizend jaar geschiedenis en blijkt dat Horstmar behoort tot de oudste plaatsen van het huidige Kreis Steinfurt. Het was zelfs eeuwenlang een regionaal machtscentrum. 

De oorsprong van Horstmar ligt in de vroege middeleeuwen. Al in de elfde eeuw stond hier een versterkte burcht van de heren van Horstmar. Rond deze hoogteburcht ontstond een nederzetting die uitgroeide tot een ommuurde stad. De burcht bewaakte belangrijke handelsroutes door het Münsterland en gaf de lokale adel aanzienlijke invloed in de regio. Tijdens de Dertigjarige Oorlog werd het kasteel uiteindelijk verwoest, maar de stad bleef bestaan. Van de oorspronkelijke vesting zijn tegenwoordig nog delen van de gracht, wallen en enkele gebouwen bewaard gebleven. Van de burcht is niet veel meer over, maar dat zie je ongetwijfeld op de foto. 

W had dan wel een monsterprestatie geleverd: mijn benen moesten ook nog even gestrekt worden. Komoot had een leuke kennismakingsroute van zo’n kleine 10 kilometer voor ons gefabriekt. Ja: ons, W moest er ook weer aan geloven, alleen mocht ze nu op de vouwfiets. Klein stukje naar het noorden over de voormalige spoorweg waar een groot aantal bijzondere kunstwerken zijn geplaatst. Bij een nieuwe schuilhut mochten we het spoor verlaten. Het leuke is dat de bouwstijl van de voormalige poortwachterswoningen is gebruikt. Dus ook nadat de spoorsystemen zijn ontmanteld heerst er een spoorsfeer. Helaas geen foto want rustende mensen (Duitsers, kon je zien aan het bier).

Daarna moesten we kennismaken met de burcht en de beroemde Burgmannshöfe. Dit waren versterkte adellijke huizen die rondom de burcht lagen en werden bewoond door de zogenaamde Burgmannen, ridders die verantwoordelijk waren voor de verdediging van stad en kasteel. Ooit waren er acht van deze hoven; vier daarvan zijn nog grotendeels intact. Ze geven Horstmar een uniek karakter dat nergens anders in het Münsterland zo goed bewaard is gebleven. Daarom draagt de plaats nog altijd de bijnaam “Stadt der Burgmannshöfe”. 

Het historische centrum mocht ook even op ons bezoek rekenen: het oude stadhuis, de gotische kerk van St. Gertrudis en het marktplein vormen samen het hart van Horstmar. St. Gertrudis is een katholieke kerk en Gertrud von Nivelles is de naamgever. Wisselend bewolkt tijdens onze verkenningstocht. Bekijk de foto’s maar die we beiden van de kerk namen: W zag het somber in en ik had weer last van mijn zonnige karakter.

Bij het oude raadhuis vonden we ook een kunstwerk: een voorlezer (of is het een stadsomroeper?), een luisterend kind en een trouwe liggende hond. De beelden zijn gemaakt door een regionale kunstenares (Gertrud Büscher-Eilert) en de poppetjes staan er sinds 1992.

Tegenwoordig telt Horstmar slechts enkele duizenden inwoners en da’s voor de toerist goed te behappen. Alleen: Hostmar is geen toeristische trekpleister. Zoek je dat, dan moet je een deurtje verder, naar Münster of (misschien nog beter) naar Tecklenburg. Een mooie dag. V: 225.393; A: 225.467; rijtemperatuur: 22 - 25 graden. Later tijdens de fietstocht werd het nog een paar graden warmer. Zon op/onder: 05:49/21:23 (gegevens Horstmar). En morgen? Morgen is er weer een dag. We blijven nog een dagje op deze plek. Voor € 10,00 per nacht, inclusief voorzieningen (zelfs stroom en toilet) staan we op een mooie plek. Morgen gaan we fietsen, naar Billerbeck.