de kippenoppascentrale - 4: eega op klep

Twee blogs geleden had ik het over een liedje van Cabaret Ivo de Wijs en diepte uit mijn geheugen op “zes pond zaligheid in een pluchen nestje“. Helemaal fout volgens G te W, dat moet zijn “zes pond heerlijkheid in een donzen nestje“. Heb het liedje “Oelepetoele“ nog een kritisch beluisterd en wat blijkt: beide versies worden gebruikt, na elkaar, in hetzelfde refrein. Moraal van het verhaal: “een kind dat is het mooiste wat er is“. De tekst "zes pond heerlijkheid in een donzen nestje" komt uit de familiegeschiedenis van Ivo de Wijs zelf, specifiek uit het babyboek dat zijn moeder tachtig jaar geleden voor hem bijhield. Dat blijkt uit een interview met Ivo in de Volkskrant van 22 juli 2025. Ik citeer: “Ivo de Wijs bewaart nog steeds het babyboek dat zijn moeder bijhield. ‘Memoires’ staat er op de zwarte kaft. Plechtig leest hij een fragment voor, tachtig jaar geleden genoteerd in het fijne handschrift van zijn moeder. ‘Hier moet ik altijd vreselijk van huilen: ‘Op vrijdagmiddag 13 juli 1945, een mooie zomerdag, werd ons eerste kind geboren. Een zoon van zes pond precies, hij schreide meteen en met dit eerste teken van leven kwam het grote geluk ons huisje binnen. Het bracht ons de grootste vreugde van ons leven, ons kind Ivo.’’

Heb het nog niet gehad over de geschiedenis van Kotten. Die gaat vele eeuwen terug. De naam Kotten wordt voor het eerst genoemd in schriftelijke bronnen uit 1302, toen het gebied werd aangeduid als Katen of Koten. Ben je een beetje taalgevoelig dan ontdek je hierin het woord “kot“ (Oud-/Middelnederlandse variant: cot of kotte, dat een klein huisje, hut of een kleine boerderij betekent. Daarmee verwijst de naam naar de vele kleine boerenbedrijven die kenmerkend waren voor het gebied. Ook het Engelse cottage moet dan bekend voorkomen. Al veel eerder was het gebied bewoond. Archeologische vondsten wijzen erop dat er rond 300 voor Christus al mensen leefden langs de Slingebeek. In de middeleeuwen ontstonden verspreid liggende boerderijen, vaak behorend tot grotere hofgoederen. Sommige erven hadden een lange geschiedenis en ontwikkelden zich tot zogenaamde scholtenboerderijen: grote agrarische bedrijven met aanzien en invloed binnen de buurtschap.

Noemde ik in een voorgaand blog de Historische Vereniging al niet? Officieel is dat “De Stichting Historische Kring Kotten“. Deze club organiseert tentoonstellingen, publiceert verhalen, ontwikkelt fietsroutes en onderzoekt zelfs onderwerpen als geologie, emigratie en archeologie. Daarmee is een buurtschap van nog geen duizend inwoners uitgegroeid tot een van de actiefste historische gemeenschappen van de Achterhoek. Één van de meest markante dingen van Kotten is ongetwijfeld de oude spoorlijn Winterswijk-Borken. Deze verloor al lang geleden haar reizigersverkeer, maar de geschiedenis ervan leeft de laatste jaren juist weer op. De voormalige spoorbaan is onderdeel geworden van recreatieve routes en vormt een belangrijk onderdeel van het verhaal dat de Historische Kring Kotten vertelt tijdens excursies en fietstochten. 

En dat verhaal begon in 1880. Nederland maakte in die jaren een periode van snelle ontwikkeling door. Overal verschenen spoorlijnen. Steden werden met elkaar verbonden en afgelegen streken kregen eindelijk aansluiting op de rest van het land. Ook Winterswijk wilde daarin mee. De textielindustrie groeide snel en had behoefte aan een goede verbinding met Duitsland. Fabrieken moesten steenkool kunnen aanvoeren en hun producten gemakkelijk kunnen exporteren. De zandwegen van de Achterhoek voldeden daarvoor allang niet meer. Zo ontstond het plan voor een spoorlijn naar Borken. Dat de lijn via Kotten zou lopen, lag eigenlijk voor de hand. Het landschap was relatief vlak en de afstand naar de Duitse spoorwegen was kort. Voor de ingenieurs betekende dat minder bruggen, minder grondverzet en lagere kosten. Voor de inwoners van Kotten betekende het iets heel anders: ineens lag hun stille buurtschap aan een internationale spoorverbinding. Wie tegenwoordig over de Kottenseweg richting Duitsland rijdt, kan zich nauwelijks voorstellen dat hier ooit internationale treinen passeerden. Het verkeer bestaat uit fietsers, een enkele tractor en vooral automobilisten: Duitse chauffeurs die naar de zaterdagse Winterswijkse markt gaan en Nederlandse exemplaren die net over de grens in Oeding de tank laten volgooien (is sinds 1 juli wat minder interessant geworden) of een slof sigaretten aanschaffen (scheelt nog steeds kapitalen), och vroeger hadden we ook van die "Butterfahrten" en niet alleen op een bootje. Van slagbomen is tegenwoordig geen sprake meer en grenscontroles worden uitgevoerd op de A12/A3. Toch was dit, nog geen anderhalve eeuw geleden, een plaats waar Nederland en Duitsland elkaar letterlijk ontmoetten. En dit alles vatten we samen onder de naam de Borkense Baan. 

Op oude kaarten is nog te zien hoe bijzonder dat eigenlijk was. Waar eeuwenlang niet veel meer lag dan boerderijen, zandwegen en houtwallen, verschenen rails, wissels, seinpalen en gebouwen. Er kwam een grensstation waar Nederlandse en Duitse spoorwegmensen elkaar ontmoetten en waar de douane toezicht hield op reizigers en goederen. Ineens reden hier locomotieven die afkomstig waren uit twee landen. 

ChatGPT had op mijn verzoek een leuk kaartje met aanvullende info samengesteld, zie hieronder en klik eventueel om te vergroten. Bij nadere inspectie waren er een aantal catastofale missers: de complete stad Bocholt was een twintigtal kilometers verplaatst en ChatGPT verzon zo maar een paar haltes aan de lijn, haltes die qua locatie niet konden kloppen (de steengroeve ligt bijvoorbeeld absoluut niet in de buurt van de Borkense Baan) en daarnaast kende de lijn buiten de twee stations (Winterswijk en Borken) maar drie stopplaatsen, namelijk Kotten (wachterswoning en passeerspoor), Block Holland (grensblokpost) en Burlo (Duitse halte). Hoezo: “AI kan fouten bevatten“? Zal je het uitvoerige gesprek tussen mij en de chatbot besparen, maar het begint steeds meer menselijke trekjes te vertonen. En natuurlijk, na het toegeven van alle fouten, drie beloftes om het leven te beteren en niet meer te zondigen en een aankondiging nu een verantwoorde kaart te maken krijg je de mededeling: “De chats met afbeeldingen zijn gepauzeerd. Je hebt al je berichten met Instant opgebruikt tot 14:37. Upgrade om hier verder te werken met bestanden en afbeeldingen of start een nieuwe chat om door te gaan met een model van lagere kwaliteit.“ Ben op dit ogenblik bezig om een nieuwe kaart te maken, ook de tweede sessie is door de tijdslimiet. Een en ander kan nog wel even duren, heb geen abonnement en moet het dus in de "Instant"-modus doen. Nog een keer: onderstaande kaart bevat een aantal grote fouten.

woensdag 22 juli: @ kotten

Weinig omgeving gezien vandaag: W had een “date“ met haar vriendin in Doetinchem: wandelen, theedrinken en een film. Het kan ook een andere activiteitencombinatie zijn: het is haar feestje, ik bemoei me daar niet zo mee. Zo’n uitslaapochtend waarbij het hoogtepunt gevormd wordt door de werkdagelijkse spellingtest. Vandaag weer zo’n rotoefening met woorden die je aan elkaar schrijft of niet. Neem het volgende zinnetje “Dit is het brutoloon. De Belastingdienst trekt de helft ........ .“ Je mag op de puntjes kiezen voor: ervan af, er van af, er vanaf en ervanaf. Tuurlijk doe ik dat fout, het juiste antwoord is overigens “ervan af“ met als verklaring: “'Ervan af' zijn in dit geval twee woorden. Er staat een spatie tussen, omdat het werkwoord 'aftrekken' is, dus 'af' hoort bij het werkwoord“. Tja en dat soort dingen ben ik morgen vergeten omdat er een eindje verder een rijtje woorden staat met woorden die je wel aan elkaar schrijft (vanwege de aanwezigheid van een bijwoord van plaats): erbovenin, daaronderuit, hierachterlangs, waarbovenuit, Volgens mij kun je beter een studie maken van het Servo-Kroatisch, dat kan onmogelijk ingewikkelder zijn dan het Nederlands (let wel op het streepje tussen Servo en Kroatisch). Één troost: W had het woord ook fout. 

Rustige ochtend met een kalm begin (na die verkeerde spellingteststart) na een koude nacht: iets van 11 graden of zo. Ook de ochtenden worden weer frisjes. Overigens was het vandaag qua temperaturen niet om naar huis te schrijven, bleef hangen bij een magere 20 graden. Twee keer over een drupje regen. Schijnt tegen het weekend weer wat beter te worden. Ik mocht het landgoed bewaken en omdat de regen niet al te veel had aangebracht, de slang aansluiten op de pomp die grondwater promoveert tot sproeiwater. Ben je trouwens zo maar een paar uur mee bezig. De kippen vonden het maar niks. Moet toch eens navragen of het inderdaad Wayedottekippen zijn. ChatGPT vond dat een passende naam bij de zwartwitte kippetjes. Kan natuurlijk ook zijn dat die fladderaars zo tekeer gingen omdat ze een extra portie meelwormen wilden hebben. Voor een extra ei kom ik over de brug dames! De meisjes hebben alleen één nare gewoontje: voor de derde achtereenvolgende nacht zijn ze weggelopen, inderdaad: in mijn dromen, want ’s morgens vroeg zaten ze weer keurig achter het gaas.

Onze elektrische wokpan deed het voornaamste kookwerk vandaag. Vooruit: eerst een beetje rijst voorkoken, mag ook pasta zijn. Pondje gehakt in de wok, beetje aanbruinen. Championnetjes toevoegen en een verdwaalde ui (wel even snipperen), zak wokgroente erbij kieperen en regelmatig roeren. Op het laatst de gekookte rijst of pasta er door husselen en voilá: weer voor twee dagen eten klaar. Het leven kan zo simpel zijn.

En voor je het weet zit je weer naar het skûtsjejournaal te kijken, gevolgd door een verslag van de Nijmeegse Vierdaagse. We zijn sportief bezig, helemaal na touretappe 17 vanmiddag! Opnieuw een dag dichter bij de dood. Zo’n dag waarover je eigenlijk niks te vertellen hebt, maar toch twee bladzijden over volschrijft. Misschien ben je geïnteresseerd in de zonsop- en ondergang? 05:39/21:38 (gegevens Kotten). En morgen? Morgen is er weer een dag. Mag eerst aan de bak op het museum en later op de dag krijgen we visite. Je hoort van me.