nog even weg vóór de slachting - 3: fietsen over de veluwe

H te W ondervindt altijd problemen bij het maken van afbeeldingen door AI-beeldgeneratoren. Hij komt regelmatig gebouwen tegen die in werkelijkheid niet bestaan. Hoe dat zit met mijn “Groeten uit Nunspeet“ wilde hij graag weten. Wel beste H te W: ervaring heeft geleerd dat je zo’n chatbot goed duidelijk moet maken wat je wilt en dat hij/zij vooraf elke afbeelding grondig moet verifiëren op bestaanbaarheid. Zo bevat “mijn“ ansichtkaart (zie vorig blog) linksboven een afbeelding van het Veluwemeer met zeilboten, geschoten vanaf het strand in de buurt van de Zwaan. Rechtsboven wordt de dorpskerk van Nunspeet weergeven; deze kerk heeft een toren uit de 15e eeuw en staat aan het Kerkplein. Het stationsgebouw (lijn Amersfoort - Zwolle) dat op de kaart staat is nog steeds in gebruik. Het C.J. van Liendenhuis is een voormalig rustoord, heeft nu een horecabestemming. Kwam het pand ook tegen op een oud suikerzakje. Schapen op de Veluwse heide maakt de kaart af. Weergegeven is de situatie in het Zanderbos.

Had bij het vorige blog nog een standbeeld over aan het einde van mijn verhaal. Het beeld heeft de titel “de Vruchtbaarheid“ en is gemaakt door Charlotte van Pallandt. Tegenwoordig staat het bij de turborotonde aan de N302/Knardijk bij Harderhaven, aan de kant van Zeewolde. Maar dat is niet de oorspronkelijke plaats. Van Pallandt maakte het beeld in 1958 als symbool voor de vruchtbaarheid van het nieuwe land. Het was oorspronkelijk bedoeld voor het gemaal Colijn in de Noordoostpolder, maar daar kwam het nooit terecht. Het beeld werd in plaats daarvan bij de Hardersluis geplaatst en daar in 1960 onthuld. Daar stond het ruim veertig jaar. Bij de aanleg van de nieuwe verbindingsweg tussen het oude en het nieuwe land kwam het echter letterlijk in de weg te staan. Begin 2002 werd het verwijderd. Vervolgens kreeg het een nieuwe plek bij de turborotonde langs de N302. Op 29 januari 2003 werd het daar opnieuw onthuld, bij de officiële opening van de nieuwe vaste oeververbinding tussen Flevoland en Gelderland: het Aquaduct Veluwemeer.

maandag 24 augustus: @ nunspeet

Met de uitdrukking “A vaillan coeur rien impossible“ (niets is onmogelijk voor een moedig hart) deed ik vanmorgen mijn ogen open en aanvaardde een nieuwe dag. En als er nog geen tegeltje van is dan maken we die ter plekke! Nog even verbaasd de wenkbrauwen gefronst. Het blijkt dat “ideeëloos“ de officiële spelling is van het woord dat zowel W als ik spellen als “ideeënloos“. We mogen de tussen-N vergeten. Leefden we ruim 30 jaar geleden dan hadden juist wij weer gelijk gehad: in het Groene Boekje van 1995 stond nog “ideeënloos“ (met n), maar dat was inconsequent. In latere edities staat “ideeëloos“. Dit stemt overeen met de regel voor de tussen-n bij afleidingen, net zoals bij harteloos, argeloos, sprakeloos enzovoort. Kreeg nog even de bibbers toen het Ziekenhuis Enschede om half tien belde. Je weet dat je maar zo afgebeld kunt worden. Gelukkig ging het deze keer alleen over veranderingen in medicatie, dus kon met een gerust hard verder met het accepteren van weer een nieuwe dag.

Scheepsraad: “wat brengt ons deze dag?“ Vertelde gisteren al dat we drie opties hebben: in één keer naar de Kötteldiek met op dinsdag een klungeldag, in twee etappes terug (nadruk op fietsen W) en blijven. Dat laatste is het uiteindelijk geworden: een rustig dagje de Zwaan met een fietstocht over de Veluwe naar de Gortelse Heide, dat aan de noordkant van de Veluwe tussen Gortel en Vierhouten ligt. Het is één van de karakteristieke open heidegebieden van Kroondomein Het Loo. Dé plek om te voldoen aan de paarse-heidebehoefte van W. Kroondomein Het Loo omvat ruim 10.000 hectare bos, heide en andere natuur. Een “basisroute“ van Komoot en een kaart met fietsknooppunten vormden ons uitgangspunt. In het gebied liggen ongeveer 1600 hectare heideterrein. 

De Gortelse Heide behoort tot de noordelijke heidegebieden; verder naar het zuiden liggen onder meer de Asselse en Soerense Heide. Tussen de grotere heidevelden zijn bovendien heidecorridors aangelegd. Daardoor kunnen planten en dieren zich tussen de verschillende gebieden verplaatsen. Dat de Veluwe tegenwoordig nog zulke grote open heidevelden bezit, is overigens niet vanzelfsprekend. Rond het begin van de twintigste eeuw werden veel Nederlandse heidevelden ontgonnen of bebost, vooral met grove den. Ook op de Veluwe gebeurde dat op grote schaal. Koningin Wilhelmina vond echter dat de grote heideterreinen van haar landgoed behouden moesten blijven. Mede daardoor zijn belangrijke delen van de Veluwse heide niet in bos veranderd. Het beheer is erop gericht te voorkomen dat de heide langzaam dichtgroeit met bomen en struiken. Volgens W was de heide vandaag op zijn mooist: dieppaars. Dat de beloofde edelherten, reeën en wilde zwijnen zich vandaag niet lieten zien zal wel aan het tijdstip gelegen hebben. Ik las ergens “Wie vroeg op pad gaat, heeft dan ook een grotere kans om wild te zien“ en het liep inmiddels al tegen de middag toen we vertrokken. 

Overigens kwam ik wel bordjes tegen met “Staatsbosbeheer“, soortgelijke bordjes met “Kroondomein“ heb ik niet gezien. Voor de zekerheid maar gevraagd of de Gortelse Heide wel tot het Kroondomein hoort, deze keer aan Google. Antwoord: “Ja, de Gortelse Heide (ongeveer 108 tot 148 hectare groot) maakt deel uit van Kroondomein Het Loo, het grootste aaneengesloten landgoed van Nederland. Het glooiende heidegebied ligt op de Veluwe nabij het buurtschap Gortel en sluit direct aan op de omliggende koninklijke bossen en natuurgebieden“. Gemakkelijker kan ik het niet maken.

 

Onderweg seinde Komoot ons in “U hebt het Verscholen Dorp bij Vierhouten“ bereikt. Mooie gelegenheid om even te stoppen ergens diep in de bossen. Terwijl W op zoek ging naar de plek die herinnert aan een van de meest bijzondere onderduikverhalen uit de Tweede Wereldoorlog, was ik getuige van het wegwijzeren van vier Franse dames aan een Duits echtpaar, voertaal Engels. Had ik moeten filmen! W kwam met wat foto’s en een verhaal terug: vanaf 1943 vonden tientallen mensen in het Verscholen Dorp een schuilplaats voor de Duitse bezetter. Het ging vooral om Joden, maar ook om verzetsmensen, studenten, werkweigeraars en enkele geallieerde militairen. De afgelegen ligging in de bossen maakte het mogelijk om een gemeenschap te vormen die vrijwel onzichtbaar moest blijven. Het initiatief kwam onder anderen van verzetsman Piet Bakker, die samen met anderen een veilige plek zocht voor mensen die dringend moesten onderduiken. In het bos werden eenvoudige hutten gebouwd, gedeeltelijk ingegraven en zoveel mogelijk aan het oog onttrokken. De bewoners noemden hun schuilplaats aanvankelijk het Pas-Op-kamp. Er stonden uiteindelijk negen hutten, waarin afhankelijk van de omstandigheden ongeveer tachtig tot ruim honderd mensen verbleven. Op 29 oktober 1944 kwam er een abrupt einde aan de relatieve veiligheid toen twee Duitse militairen het kamp ontdekten tijdens een jachtpartijtje. De onderduikers kregen een waarschuwing en velen konden ontsnappen, behalve acht Joodse bewoners. Zij werden later in het kamp gefusilleerd.

Overigens is nog steeds een deel van het Kroondomein Het Loo van 15 september tot 25 december gesloten. Als officiële reden wordt aangegeven: om de natuur rust te geven en faunabeheerders ruimte te geven voor populatiebeheer. Vroeger noemden we dit gewoon “jachtseizoen“, tegenwoordig gooit men er termen tegenaan als “aantalsreductie“. Als je dan iets verder in de materie duikt zie je op de officiële website van het Koninklijk Huis staan dat in de periode september-december ongeveer 90% van het afschot plaatsvindt. Jachtseizoen dus, alleen is de terminologie tegenwoordig anders.

Bijna op het eind van onze fietstocht deden we Vierhouten aan, een lieflijk dorpje midden tussen uitgestrekte bossen en heidevelden. Volgens het toeristenfoldertje heeft het dorp “een bijzonder karakter: "het is van oorsprong een agrarische enclave, maar tegenwoordig wordt het vooral geassocieerd met natuur, recreatie en toerisme. De oude landbouwgronden liggen als een open gebied tussen de omringende bossen“. Volgens W was het meest karakteristieke aan het dorp de ijscoboer (ervaring van afgelopen zaterdag). Als je weet dat “hout“ een oude naam voor bos is, kun je je voorstellen waar de naam vandaan komt: er liggen vier bossen in de directe omgeving: het Elspeterbos, het Gortelsebos, het Vierhouterbos en het Vreebos. Dat was al zo in 996, toen werd de naam voor het eerst genoemd. Voor de volledigheid: de ijscoboer was gesloten en een broodje en een sapje bij de plaatselijke super kon ook niet. Er is geen eigen supermarkt meer in Vierhouten. De laatste lokale buurtsuper (Supermarkt Mulder aan de Nunspeterweg 18) heeft in oktober 2023 na 92 jaar definitief de deuren gesloten. Achteraf gezien hadden we wel op één van de vele terrasjes kunnen plaatsnemen, immers de aow en het pensioen bleek vandaag overgemaakt te zijn.

W had het aan het begin van onze fietstocht al aangekondigd: een beklimming van de 30 meter hoge uitkijktoren op het transferium van Nunspeet. Ik kon het toen nog uitstellen met de belofte dat we er op de terugweg weer langs zouden komen. En inderdaad: 2,5 kilometer voordat Komoot zou roepen “bestemming bereikt“ stapten we af en bedwong W 130 treden, verdeeld over zeven trappen. Boven, op het overdekte uitkijkplatform, kon ze uitpuffen. De toren werd in 2002 gebouwd als onderdeel van het Veluwetransferium Nunspeet en volgens W viel het uitzicht verschrikkelijk tegen. Ze had gehoopt in de verte het Veluwemeer te kunnen zien, maar meer dan een paar boomtoppen en daken van huizen werd haar niet getoond. Ik was wijzer en bleef beneden (zie bewijsfoto).

Toen we na net geen 30 km camperplaats 17 opdraaiden kon W haar kiepstoel uitproberen, een soepje naar binnen werken, de kleding aanpassen aan de weersomslag (volop zon en 22 graden), de fiets pakken en even Nunspeet onveilig maken. Dat ijsje dat haar in Vierhouten niet gegund was, weet je wel? Een mooie dag. En morgen? Morgen is er weer een dag, terug naar de Kötteldiek en voorbereiden op “de slachting“. Denk dat ik W halverwege weer de bus uitgooi. Met fiets, dat dan weer wel.