een weekendje haarle - 2: herenigd (en gelukkig)

Wat een mens toch te zoeken heeft in Haarle, was de vraag van ondermeer G te W. Volgens mij heb ik daar in mijn vorige blog al antwoord op gegeven: rust, ruimte en goedkoop. Voor de rest is er niet veel. Haarle zelf (op een paar kilometer afstand) is een dorp aan de voet van de Sallandse Heuvelrug, ingeklemd tussen het boerenland van Salland en de uitgestrekte bossen en heidevelden van de heuvelrug. Als je met de fiets naar de heuvelrug gaat merk je meteen dat het landschap hier het verhaal vertelt. De rechte wegen door het open land (ontginningen) maken geleidelijk plaats voor bos en hoogte. Het dorp ontstond op de overgang van de hogere gronden naar het lager gelegen Sallandse land. De naam Haarle wordt al in de middeleeuwen genoemd en is waarschijnlijk verbonden met een oude aanduiding voor een hoger gelegen, zandige plek. Eeuwenlang leefden de bewoners hier van landbouw. Op de schrale zandgronden waren vooral schapen en heide belangrijk. De mest van de schapen werd gebruikt om de akkers vruchtbaarder te maken. Zo ontstond het karakteristieke landschap van essen, boerderijen, heide en woeste gronden dat Salland lange tijd bepaalde. Tot ver in de 19e eeuw waren de heidevelden rond Haarle nog volop onderdeel van het agrarische systeem. De boeren hadden die gronden nodig voor het weiden van schapen en het steken van heideplaggen, die samen met mest werden gebruikt om de essen vruchtbaar te houden. De woeste grond was dus helemaal niet 'waardeloos'; hij was juist onmisbaar voor het boerenbedrijf. Een belangrijk keerpunt was de verdeling van de markegronden in 1855. De gemeenschappelijke Haarlese gronden werden toen onder de eigenaren van de boerderijen verdeeld. Daarmee ontstond de mogelijkheid om de heide- en broekgronden individueel te verkopen of te ontginnen. De eerste jaren bleef alles nog bij het oude. De daadwerkelijke grootschalige ontginning kwam pas rond 1900 goed op gang. De komst van kunstmest maakte het mogelijk om zonder de enorme hoeveelheden schapenmest en plaggen meer grond in cultuur te brengen. In Haarle werden vervolgens nieuwe boerderijen gebouwd in gebieden die daarvoor nog als woeste grond golden. Bijgaande kaart uit 1854 heeft als bron Topotijdreis.nl.

En dan heb je natuurlijk het grote decor van Haarle: de Sallandse Heuvelrug. De Holterberg, Hellendoornse Berg en Haarlerberg vormen samen een langgerekte stuwwal die in de voorlaatste ijstijd door het landijs werd gevormd. Vanaf de hoger gelegen wegen heb je op sommige plekken prachtige vergezichten over Salland. Ik mijd even de bulten, teveel van het goede op dit moment. De foto van de heide is afkomstig van W die op haar tochtje van vast naar mobiel huis de Sprengenberg beklommen heeft.

 

zondag 16 augustus: @ haarle

Ander weer, dat bleek vannacht al toen ik maar een tweede dekbed over me heentrok. Had er ook een beetje om gevraagd: alles stond wagenwijd open. W appte even of ik samen met tante Komoot een leuke route voor haar kon fabrieken en toen ze na haar tocht van net geen 60 kilometer in net geen 3 uur (gemiddelde snelheid van 20,3 km en hoogste punt van 110 meter) om 14:30 uur de camperplaats opreed was haar conclusie: “een geweldige tocht“. Even een paar plaatjes om een idee te geven van de omgeving. De foto van het verdiende ijsje is gemaakt door het ijsboerinneke van dienst.

Even later vond W dat ik moest worden uitgelaten. De opdracht was wel om de bergen te vermijden, want die had ze vandaag al voldoende beklommen en “ik wil ook graag heel met je terugkomen“, waren de geruststellende woorden. Het werd een leuke rit van 22,4 kilometer met als doel het vlakke land van de omgeving van Haarle verkennen. Dat is gelukt. Hoogtepunt? Ongetwijfeld het kunstwerk met de naam ’t Gonst in Nieuw-Heeten. Het werd in 2006 gemaakt door de beeldhouwster Saske van der Eerden. Het is eigenlijk één kunstwerk dat uit verschillende onderdelen bestaat: zes mensenhoofden en een hondenkop, verspreid over het dorpshart. Ik laat even de plaatselijke VVV aan het woord: “De titel is mooi gekozen. Gonzen betekent immers dat er overal geluid, bedrijvigheid en beweging is. Van der Eerden wilde met de beelden de levendigheid en saamhorigheid van Nieuw-Heeten verbeelden. De hoofden zijn als het ware een dwarsdoorsnede van de dorpsbevolking: jong en oud. Het aardige is dat de beelden niet zomaar los van elkaar staan. Ze lijken met elkaar te communiceren. Een vrouw fluistert een oudere man iets in het oor – misschien een geheim, misschien een roddel. Een hond lijkt tegen zijn baasje te blaffen. Een groepje vogels vormt een gesprek met een man. Een jongetje kijkt omhoog naar de kerk, waarvan de klok hem vertelt hoe laat het is. En voor de school staat een meisje dat naar de overkant lijkt te roepen. Daarmee heeft Van der Eerden eigenlijk het hele dorp in een paar beelden gevangen: praten, luisteren, roddelen, roepen, kijken en elkaar ontmoeten.“ “Het komt me allemaal wel bekend voor“, sprak W en daar had ze gelijk in: we hebben er al eens vaker bij stilgestaan. De laatste keer ongeveer 4 jaar geleden, toen hebben we zelfs nog een foto gemaakt.

Om vijf uur terug, tijd voor een biertje en een luie stoel. En voor je het weet sta je weer in je kabouterkeukentje. Wel gemakkelijk deze keer: had een restant kip siam meegenomen dat ik vrijdag vakkundig in elkaar gemetseld had: onderdelen uit een doosje van de Jumbo, een paar kipfilets van de Esbro en een (deel van een) zak basmatirijst. Uiteraard aangevuld met alles wat heel nodig op moest en enigszins bij het gerecht pastte. Nu een kwestie van even in de elektrieke wok en klaar is B. Gezellig samen eten en dan is het de hoogste tijd voor het avondprogramma. Wel binnen, want het wordt frisjes buiten. Een mooie dag: wisselend bewolkt, max zo’n 24 graden en een wind kracht 2 uit het noordwesten. Zon op/onder: 06:18/20:58 (gegevens Haarle). En morgen? Morgen is er weer een dag. W fietst waarschijnlijk weer terug en haar kennende zal ik eerst nog even worden uitgelaten. Je hoort van de hoed en de rand in het volgende blog.